Górnośląski Okręg Przemysłowy

Górnośląski Okręg Przemysłowy (GOP) – największy okręg przemysłowy Polski. Obejmuje jednostki przemysłowe w środkowo-wschodniej części województwa śląskiego. Wbrew swojej nazwie obejmuje tereny zarówno części Górnego Śląska jak i Małopolski.

W GOP rozwinięte są: przemysł górniczy, przemysł hutniczy, przemysł transportowy, przemysł energetyczny, przemysł maszynowy, przemysł koksowniczy, przemysł chemiczny<ref></ref>.

Błędne użycie terminu

Termin GOP jest często błędnie traktowany jako synonim konurbacji górnośląskiej. Jakkolwiek obszary GOP-u i konurbacji katowickiej nakładają się lub zazębiają terytorialnie (w stopniu zależnym od zrozumienia używającego tych terminów), to są to pojęcia strukturalnie całkowicie odmienne. Okręg przemysłowy to skupisko zakładów i ośrodków przemysłowych, konurbacja miejska to jedna z form skupienia miast. W konurbacjach i aglomeracjach miejskich jest wiele miast nie mających funkcji przemysłowych. W innych miejscach (okręgach przemysłowych) wiele zakładów przemysłowych i ośrodków przemysłowych znajduje się w miejscowościach formalnie wiejskich.

Termin GOP jest czasem błędnie traktowany jako synonim Górnośląskiego Zagłębia Węglowego.

Położenie

Górnośląski Okręg Przemysłowy znajduje się na Wyżynie Śląskiej oraz Kotlinie Oświęcimskiej, w województwie śląskim i częściowo w województwie małopolskim, w dorzeczu górnej Wisły i Odry. . Pod względem geologicznym GOP położony jest w północnej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego.

Przemysł górniczy

w Bytomiu

Katowicki Holding Węglowy grupuje cztery kopalnie węgla kamiennego: KWK Mysłowice-Wesoła, KWK Murcki-Staszic, KWK Wieczorek, KWK Wujek oraz kopalnię zależną "Kazimierz Juliusz"<ref></ref>.

Kompania Węglowa posiada w GOP 11 kopalni węgla kamiennego w 3 centrach wydobywczych<ref>CW Południe w ROW?? </ref>.

Przemysł hutniczy

Firma ArcelorMittal Poland posiada na obszarze GOP 4 huty: w Dąbrowie Górniczej (dawna Huta Katowice), w Sosnowcu (dawna Huta Cedler), w Świętochłowicach (dawna Huta Florian), Huta Królewska w Chorzowie. Ponadto posiada Walcownia Blach Grubych “Batory” w Chorzowie<ref></ref>.

Huta Cynku Miasteczko Śląskie zajmuje 40% krajowej produkcji cynku i 50% krajowej produkcji ołowiu i jego stopów<ref></ref>.

W Rudzie Śląskiej znajduje się Huta Pokój.

Przemysł koksowniczy

Koksownia "Przyjaźń" w Dąbrowie Górniczej produkuje 4 rodzaje koksu oraz benzol surowy, surową smołę koksowniczą, siarkę<ref></ref><ref></ref>.

Przemysł energetyczny

Południowy Koncern Energetyczny z grupy Tauron Polska Energia posiada w GOP 5 elektrowni (Halemba, Jaworzno II, III, Siersza, Łagisza, Łaziska) oraz Elektrociepłownię Katowice<ref></ref>.

Ponadto Elektrociepłownia Tychy i Elektrociepłownia EC Nowa w Dąbrowie Górniczej mające kilku właścicieli.

W Gliwicach ma siedzibę jednostka biznesowa odpowiedzialna za sprzedaż i marketing energii elektrycznej firmy Vattenfall<ref></ref>.

Przemysł chemiczny

W Katowicach znajdują się zakłady chemii gospodarczej produkujące ponad 150 produktów chemicznych i kosmetycznych<ref></ref>.

W Chorzowie znajdują się zakłady chemiczne zajmujące się produkcją farb i lakierów<ref></ref>. Ponadto w Chorzowie mieszczą się zakłady azotowe produkujące towary nawozowe, produkty chemii technicznej, dodatki do żywności oraz podtlenek azotu wykorzystywany w chemii medycznej<ref></ref>.

Przemysł transportowy

W obrębie GOP znajdują się dwie fabryki samochodów: GM w Gliwicach i Fiat w Tychach. W Chorzowie zakład posiada producent pojazdów szynowych Konstal. W Gliwicach ma miejsce także produkcja na potrzeby wojska poprzez Bumar Łabędy.

Ekonomia

Na obszarze GOP od 1996 r. funkcjonują 3 podstrefy Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej mające kilkanaście kompleksów. W porcie Gliwice ustanowiono wolny obszar celny.

Miasta i gminy w GOP

{ class="wikitable sortable"
!Lp.Powiaty i gminyLudność Powierzchnia Gęstość

1Katowice309 621164,67 km²1 880,25 os/km²

2Sosnowiec221 77591,26 km²2 446,68 os/km²

3Gliwice196 968134,2 km²1 474,47 os/km²

4Bytom182 32869,32 km²2 630,23 os/km²

5Zabrze176 14080,47 km²2 188,89 os/km²

6Powiat będziński150 951368,02 km²410,37 os/km²

7Ruda Śląska143 39477,7 km²1 845,48 os/km²

8Powiat tarnogórski137 646642,63 km²214,43 os/km²

9Tychy129 44982,63 km²1 566,61 os/km²

10Dąbrowa Górnicza127 686188 km²679,18 os/km²

11Powiat gliwicki114 066663,35 km²172,92 os/km²

12Chorzów113 00733,5 km²3 373,34 os/km²

13Jaworzno95 036152,2 km²624,41 os/km²

14Powiat mikołowski91 866231,53 km²394,58 os/km²

15Mysłowice74 89366 km²1 134,74 os/km²

16Siemianowice Śląskie70 71225,5 km²2 809,53 os/km²

17Piekary Śląskie58 51939,98 km²1 472,18 os/km²

18Powiat bieruńsko-lędziński56 345156,68 km²358,00 os/km²

19Świętochłowice54 09113,22 km²4 084,1 os/km²

20Gmina Chrzanów50 16679,33 km²632,37 os/km²

21Oświęcim40 29230,3 km²1 343,1 os/km²

22Trzebinia20 37331,3 km²650,89 os/km²

23Libiąż17 67135,88 km²492,50 os/km²

24Gmina Łazy15 077132,56 km²121,28 os/km²

25Gmina Chełmek12 87727,24 km²472,72 os/km²

26Bukowno10 76563,42 km²169,74 os/km²

27Gmina Bolesław7 84241,42 km²189,33 os/km²

Razem

2 646 851

3359,74 km²

}

<small>Uwaga do Tabeli: Ww. obszar obejmuje także znaczną część lasów ochronnych GOP</small>

Transport i Komunikacja

Komunikacja miejska

, tramwaj "Karlik" relacji Katowice-Chorzów-Bytom

Na terenie GOP-u funkcjonuje rozwinięta komunikacja miejska w postaci autobusów oraz tramwajów. Olbrzymią większość linii autobusowych i wszystkie tramwajowe organizuje KZK GOP. Linie autobusowe na zlecenie KZK GOP w większości obsługują komunalne Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej; największe w Sosnowcu, Katowicach i Gliwicach oraz liczne firmy prywatne. Zaś wszystkie tramwajowe Tramwaje Śląskie. W Tychach funkcjonują trolejbusy obsługiwane przez Tyskie Linie Trolejbusowe.

Transport kolejowy

Przez dworzec główny w Katowicach przejeżdżają pociągi EuroCity i InterCity, zapewniające połączenia ze wszystkimi największymi miastami w Polsce oraz z Czechami, Słowacją, Węgrami, Austrią i Niemcami.

Dworce kolejowe w Katowicach i Gliwicach są oznaczone kategorią A (co oznacza roczną odprawę podróżnych na poziomie powyżej 2 mln).

Transport drogowy

w Katowicach

Górnośląski Okręg Przemysłowy znajduje się na skrzyżowaniu szeregu drogowych szlaków komunikacyjnych. Silnie rozwinięta jest tu również sieć dróg. Biegną tędy dwie trasy europejskie: E40 oraz E75 (Finlandia–Słowacja), 2 autostrady oraz kilkanaście dróg krajowych i dróg wojewódzkich.

{ class="wikitable" style=" font-size: 90%; width: 60%;"
+ Drogi krajowe GOP-u
! Droga
! Połączenia GOP

autostrada A1
Gdańsk – Toruń – Łódź – Częstochowa – GOP – Rybnik – granica z Czechami

autostrada A4
granica z Niemcami – Legnica – Wrocław – Opole – GOP – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa – granica z Ukrainą

droga krajowa nr 79
Warszawa – Sandomierz – Kraków – GOP

droga krajowa nr 81
Katowice – Mikołów – Łaziska Górne – Żory – Skoczów – Harbutowice

droga krajowa nr 86
Podwarpie – Psary – Będzin – Sosnowiec – Katowice – łączy się z DK1 w Tychach

Drogowa Trasa Średnicowa
Katowice – Chorzów – Świętochłowice – Ruda Śląska – Zabrze – Gliwice
}

Miasta GOP-u mają również wiele bezpośrednich połączeń PKS z wszystkimi regionami kraju.

Transport lotniczy

W GOP-ie w odległości około 30 km na północ od centrum Katowic znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice. W 2005 obsłużył 1,1 mln pasażerów, w 2006 ponad 1,4 mln, a w roku 2007 blisko 2 mln. Port obecnie posiada roczną przepustowość 3,6 mln pasażerów, jeden terminal cargo oraz 2800-metrową drogę startową.

Transport wodny

na Kanale Gliwickim

Port Gliwice obecnie wraz ze stacją kolejową, terminalem celnym, wolnym obszarem celnym, bazą magazynową, parkingami i biurami jest jednym z elementów Śląskiego Centrum Logistyki. .

Port Gliwice poprzez sieć kanałów i rzekę Odrę połączony jest z siecią kanałów niemieckich (Berlin) oraz morzem Bałtyckim.

Edukacja

, Wydział Automatyki, Elektroniki i Informatyki

Antropopresja

Wg raportu WIOŚ z 2005 r. na całym obszarze centralnej i wschodniej części GOP (od Bytomia i Rudy Śląskiej po Dąbrowę Górniczą) zaobserwowano w górnej warstwie gleby – wartości podatności magnetycznej większe niż 100×10^-5 jednostek SI, co oznacza przekroczenie wartości dopuszczalnych w przypadku przynajmniej jednego metalu. Związane jest to z wpływem antropopresji przemysłowej wywołanej depozycją pyłów przemysłowo-miejskich<ref></ref>.

W raporcie Państwowego Instytutu Geologicznego z 2005 r. dotyczącego wód podziemnych wykazano, że Górnośląski Okręg Przemysłowy jest obszarem silnie deficytowym w wodę, bez użytkowych poziomów wodonośnych. GOP jest w znacznym stopniu poddany silnej antropopresji, co objawia się zmianą chemizmu wód. Ponadto rozwój przemysłu i eksploatacja górnicza oznacza także drenaż wód podziemnych<ref></ref>.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Górnośląski Okręg Przemysłowy WN PWN

Oberschlesisches Industriegebiet
Upper Silesian Industrial Region

Polska