Euro
Euro, ευρώ, евро (znak: €, kod ISO 4217: EUR) – nazwa przyjęta na posiedzeniu w Madrycie w grudniu 1995 roku – wspólna waluta europejska wprowadzona w miejsce walut krajowych. Jest prawnym środkiem płatniczym w 17 państwach tworzących strefę euro w Unii Europejskiej – obejmującym ponad 323,8 mln Europejczyków. Waluta euro używana jest także w 11 krajach i terytoriach nienależących do UE (Watykanie, Monako, San Marino, Andorze, Kosowie, Czarnogórze) oraz we francuskich posiadłościach na Atlantyku i Oceanie Indyjskim oraz w brytyjskich bazach wojskowych na Cyprze<ref name="Eurorozterki1"></ref>.
Strefa euro (Euroland; Euroobszar; obszar euro) jest tworzącą unię walutową wspólną przestrzenią unijnych państw, które wprowadziły euro jako swoją walutę, gdzie Europejski Bank Centralny prowadzi niezależną politykę pieniężną.
Na co dzień euro posługuje się około 329 mln ludzi oraz dodatkowe 200 mln w krajach, które powiązały swoje waluty z euro<ref name="Eurorozterki1"/>.
Sztywne kursy wymiany mają Bułgaria, Bośnia i Hercegowina, Komory i Republika Zielonego Przylądka. Waluty Danii, Litwy i Łotwy należą do Mechanizmu Kursów Walutowych (ERM II)<ref name="Eurorozterki1"/>.
Wraz z obiegiem ponad 751 miliardów, euro jest walutą o najwyższej wartości gotówkowej w świecie<ref name="Eurorozterki2"></ref>. Na euro przypada 27% światowych rezerw walutowych<ref name="Eurorozterki2"/>.
Utworzenie waluty euro
Utworzenie waluty euro jest naturalną konsekwencją integracji i otwartej przestrzeni gospodarczej państw Europy. Pierwsze plany utworzenia Unii Walutowej pojawiły się już w latach 60. XX wieku, lecz dopiero w latach 70. opracowano plan wprowadzenia wspólnej waluty, a w 1979 roku powstał Europejski System Walutowy. W 1986 ECU zostało trzecią walutą na świecie, w której emitowano obligacje międzynarodowe.
Genezy euro jako jednolitej waluty Unii Europejskiej należy szukać w historii Unii Europejskiej oraz w historii światowej gospodarki. Z jednej strony, w 1968 roku nastąpiła realna integracja gospodarcza w postaci unii celnej, z drugiej strony upadek systemu kursu walutowego doprowadził do zbyt mocno zmieniających się kursów walut, który w opinii polityków osłabiał handel.
W 1970 roku po raz pierwszy została skonkretyzowana idea europejskiej unii walutowej. W tak zwanym planie Wernera luksemburski premier Pierre Werner wypracował, wraz z ekspertami Unii Gospodarczej i Walutowej, ideę jednolitej waluty. Projekt ten poniósł fiasko z powodu upadku systemu z Bretton Woods.
Ostateczna decyzja o utworzeniu wspólnej waluty Unii Europejskiej zapadła w ramach traktatu z Maastricht, który powoływał do życia Unię Gospodarczą i Walutową.
W grudniu roku 1995 w Madrycie wspólnej walucie nadano nazwę euro. Ustanowiono też system TARGET – system automatycznych przeliczeń walut narodowych na euro.
1 stycznia 1999 roku nastąpiła inauguracja euro w transakcjach bezgotówkowych w 11 krajach (bez Grecji), a od 1 stycznia 2002 wprowadzono tę walutę w formie gotówkowej w dwunastu państwach UE (oprócz Wielkiej Brytanii, Szwecji i Danii). 1 lipca 2002 ostatecznie wycofano z obiegu waluty narodowe 12 państw, które przystąpiły do strefy euro.
Rozszerzenie strefy euro nastąpiło do tej pory czterokrotnie: 1 stycznia 2007 przez euro został zastąpiony tolar słoweński, 1 stycznia 2008 funt cypryjski i lira maltańska, 1 stycznia 2009 korona słowacka, a 1 stycznia 2011 korona estońska.
Wygląd
Monety
Wszystkie monety mają wspólne awersy z nominałem i mapą Europy. Rewersy zawierają symbole narodowe (nie zawsze oficjalne) ustalone przez poszczególne kraje strefy euro (z wyjątkiem Kosowa i Czarnogóry). Wszystkie są tak samo ważnym środkiem płatniczym bez względu na to co przedstawiają i gdzie są wydawane.
Banknoty
Wszystkie poszczególne nominały w przeciwieństwie do monet są identyczne po obu stronach. Pod nazwą waluty zapisaną alfabetem łacińskim, jest także alfabetem greckim (monety tylko łaciński). Awers zawiera bramę lub okna typowe dla danej epoki w architekturze. Ujęte w taki sposób, by nie było wiadomo jakie budowle posłużyły za wzór. Każdy rewers zawiera most odpowiedni do czasów takich jak reprezentowane przez awers oraz mapę Europy:
- 5 euro – brama z czasów starożytnej Grecji
- 10 euro – brama romańska, most na rewersie odbija się w wodzie.
- 20 euro – okna gotyckie, most na rewersie odbija się w wodzie.
- 50 euro – okna renesansowe
- 100 euro – brama barokowa, most na rewersie odbija się w wodzie.
- 200 euro – okna secesyjne
- 500 euro – okna XX wiecznego biurowca
Kryteria konwergencji
Kryteria konwergencji czy też zbieżności można podzielić na dwie grupy: kryteria monetarne (inflacje, długookresowe stopy procentowe oraz kursy walutowe), oraz fiskalne (deficyt budżetowy, dług publiczny)<ref>Przypis, K. Szeląg, Euro. Wprowadzenie banknotów i monet do obiegu, wyd. Biblioteka menedżera i bankowca, Warszawa 2001, s. 30.</ref>.Aby wejść do strefy euro, należy spełnić kryteria konwergencji takie jak:
- inflacja nie wyższa niż o 1,5 pkt proc. od średniej stopy inflacji w trzech państwach UE, gdzie inflacja jest najniższa (3,0% wg danych za marzec 2007 roku)
- dług publiczny nieprzekraczający 60% PKB
- deficyt budżetowy nie wyższy niż 3% PKB
- długoterminowe stopy procentowe nieprzekraczające o więcej niż o 2 p.p. średniej stóp procentowych w 3 państwach UE o najniższej inflacji (6,4% wg danych za marzec 2007 roku)
- stabilny kurs wymiany waluty w ciągu ostatnich 2 lat – wahania kursów walut nie mogą przekroczyć ±15% do ustalonej początkowo wartości (wprowadzenie waluty do Mechanizmu Kursów Walutowych ERM II)
Strefa euro
Obecnie członkami Unii Gospodarczej i Walutowej jest 17 z 27 państw członkowskich Unii Europejskiej (Austria, Belgia, Cypr, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Malta, Niemcy, Portugalia, Słowacja, Słowenia, Włochy), a ponadto 3 inne państwa (Monako, San Marino, Watykan). W kolejnych trzech państwach euro jest walutą bez członkostwa w Unii Gospodarczej i Walutowej (Andora, Czarnogóra, Kosowo). 1 lipca 2013 Andora zostanie członkiem Unii Gospodarczej i Walutowej.
Wymiana walut narodowych na euro
W roku 2002
Początkowo waluta ta była tylko międzybankową walutą rozliczeniową i nie znajdowała się w normalnym obiegu. W dniu 1 stycznia 2002 roku nastąpiło zastąpienie walut państw członkowskich strefy euro monetami i banknotami euro, co było największą przeprowadzoną dotąd na świecie jednorazową operacją walutową. Cała akcja wymiany walut zakończyła się 1 lipca 2002 r., kiedy to waluty narodowe państw strefy euro zostały całkowicie wycofane. Kursy między walutami narodowymi, które miało zastąpić euro, zostały zamrożone 1 stycznia 1999 r.
1 stycznia 2002 roku ustanowiono strefę euro. Kurs wymiany za 1 €:- 0,787564 funta irlandzkiego (IEP)
- 1,95583 marki niemieckiej (DEM)
- 2,20371 guldena holenderskiego (NLG)
- 5,94573 marki fińskiej (FIM)
- 6,55957 franków francuskich (FRF)
- 6,55957 franków monakijskich (MCF)
- 13,7603 szylinga austriackiego (ATS)
- 40,3399 franków belgijskich (BEF)
- 40,3399 franków luksemburskich (LUF)
- 166,386 pesety hiszpańskiej (ESP)
- 200,482 eskudo portugalskiego (PTE)
- 340,75 drachmy greckiej (GRD)
- 1936,27 lira sanmaryńskiego (SML)
- 1936,27 lira watykańskiego (VAL)
- 1936,27 lira włoskiego (ITL).
Wymianie uległo 4,5 biliona euro w gotówce oraz przeliczono waluty narodowe na ponad 10 bilionów euro na kontach bankowych na całym świecie.
W roku 2007
1 stycznia 2007 roku do strefy euro wstąpiła Słowenia. Kurs wymiany za 1 €:- 239,64 tolarów słoweńskich (SIT).
W roku 2008
1 stycznia 2008 roku do strefy euro wstąpił Cypr i Malta. Kurs wymiany za 1 €:- 0,4293 liry maltańskiej (MTL)
- 0,585274 funta cypryjskiego (CYP).
W roku 2009
1 stycznia 2009 roku do strefy euro wstąpiła Słowacja. Kurs wymiany za 1 €:- 30,126 koron słowackich (SKK).
W roku 2011
1 stycznia 2011 roku do strefy euro wstąpiła Estonia. Kurs wymiany za 1 €:- 15,6466 koron estońskich (EEK).
Mechanizm ERM II
Mechanizm ERM II został przyjęty przez następujące państwa:- (od 1999 roku)
- (od 2004 roku)
- (od 2005 roku)
Emisja euro
Banknoty euro są drukowane pod bezpośrednią kontrolą Europejskiego Banku Centralnego (w 14 różnych drukarniach) i mają jednolity wygląd we wszystkich państwach strefy euro.
Monety są produkowane przez mennice poszczególnych państw. Monety mają jednakowy kształt, jednakowy materiał i jednakowy wygląd awersu (wspólna strona).- Na awersach od 1 do 5 centów przedstawiono Europę Zachodnią na mapie świata. Zaznaczono wszystkie kraje Europy, również te, które nie należą do Unii.
- Na pierwszej wersji awersów monet od 10 do 50 centów przedstawiono 15 poszczególnych państw członkowskich UE w pewnej odległości od siebie, w tym nienależących do strefy euro: Danii, Szwecji i Wielkiej Brytanii.
- Na pierwszej wersji awersów monet o wartości 1 i 2 euro, kraje UE-15 złączone są w jedną całość, co odzwierciedla dewizę Jedności w różnorodności.
- Od 2007 roku wprowadzano nowe monety. Monety od 10 centów do 2 euro są z awersem przedstawiającym bez granic większą część Europy, zachowując awersy monet od 1 do 5 centów, na których pod lupą widać, że nowe kraje członkowskie nie są częścią zaznaczonego obszaru.
Rewersy (strona narodowa) natomiast są inne w każdym z państw, które decydują, jakie symbole są tam zamieszczone (przy czym monety euro bez względu na stronę narodową są prawnym środkiem płatniczym na terenie całej strefy euro. Oznacza to, że sklepy czy banki na terenie danego kraju nie mają prawa do odmowy przyjęcia monet wybitych w innych krajach). Istnieją także srebrne monety 10 €, które są wprawdzie prawnym środkiem płatniczym, ale ze względu na ich wartość kolekcjonerską raczej nie są spotykane w sklepach.
Dystrybucją banknotów i monet zajmują się poszczególne banki centralne państw strefy euro pod ścisłą kontrolą Europejskiego Banku Centralnego.
Euro w Polsce
Według pierwotnych planów Ministerstwa Finansów<ref>Informacje podane w dniu 8 lutego 2006 roku.</ref> Polska miała być gotowa do wejścia do strefy euro w 2009 roku, co jednak przełożono do (co najmniej) 2014<ref>Informacje podał wiceminister finansów i pełnomocnik rządu ds. euro Ludwik Kotecki.</ref> roku.
W 2011 roku, a więc 2 lata po niespełnionym, planowanym terminie wycofania PLN, według sondaży większość Polaków jest przeciwna zmianie waluty<ref>Sondaż TNS OBOP 17 marca 2011.</ref>.
Na mocy § 11 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 września 2007 roku w sprawie ogólnych zezwoleń dewizowych () również w Polsce można używać euro do rozliczeń, w których jedną stroną jest konsument i odbiorca usług (np. w sklepie, u fryzjera).
Po wygranych wyborach parlamentarnych w 2007, Platforma Obywatelska zapowiedziała, że Polska będzie starać się jak najszybciej spełnić kryteria spójności, aby wejść do strefy euro już w 2012 lub 2013 roku. W późniejszych wypowiedziach Prezes Rady Ministrów Donald Tusk zapowiedział, że Polska wejdzie do strefy euro już w 2011 roku<ref>Orędzie za 10 tysięcy – taniej niż w TVP TVN24, 2008-05-05.</ref>. Wcześniej premier zapowiedział, że nie odbędzie się referendum w sprawie wejścia Polski do strefy euro. 16 września 2008 roku premier Tusk wspólnie z RPP i NBP potwierdzili zamiar spełnienia w 2011 roku przez Polskę kryteriów wejścia Polski do strefy euro. Pod koniec 2008 roku premier potwierdził, że referendum dotyczącego wprowadzenia euro w Polsce nie będzie<ref>Premier: nie będzie referendum ws. euro.</ref>. Warto jednak zauważyć, iż Rzeczpospolita Polska zobowiązała się w traktacie akcesyjnym do przyjęcia euro, nie określając jednakże, kiedy ma to nastąpić.
Do zamiany złotego na euro niezbędna jest zmiana uprawnień NBP określonych w Konstytucji RP<ref>Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank Polski. Przysługuje mu wyłączne prawo emisji pieniądza oraz ustalania i realizowania polityki pieniężnej. Narodowy Bank Polski odpowiada za wartość polskiego pieniądza. (Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 227, § 1).</ref>.
W lutym 2009 NBP opublikował raport, w którym zaproponował opóźnienie przyjęcia euro ze względu na wahania kursu złotego podczas kryzysu finansowego. Rząd nie zmienił harmonogramu wstąpienia do strefy euro w 2012 roku<ref>NBP: odłóżmy przyjęcie euro.</ref>.
W marcu 2009 pojawiły się ekspertyzy mówiące o braku konieczności zmiany Konstytucji RP (w tym artykułu 227) przy wprowadzaniu euro. Część konstytucjonalistów uważa, że zmiana naszej ustawy zasadniczej jest tylko dostosowaniem naszych przepisów wewnętrznych do obowiązującego nas już prawa wspólnotowego. Powołują się na wyższość prawa unijnego nad polską konstytucją, co stoi jednak w sprzeczności z wykładnią Trybunału Konstytucyjnego, zawartą w sentencji wyroku o zgodności traktatu akcesyjnego z Konstytucją RP. Trybunał stanął wówczas na stanowisku, iż zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego dotyczy ustaw, nie zaś samej konstytucji<ref>Wyrok TK z dnia 11 maja 2005, Sygn. akt K 18/04.</ref><ref>Omówienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego.</ref>. Planom wprowadzenia euro bez zmiany Konstytucji sprzeciwia się PiS.
Euro a inne kraje – alfabetycznie
Pojawiające się natomiast na rynku numizmatycznym tzw. „próbne monety euro” z Danii, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Polski (istnieją nawet dwa warianty – bite na Słowacji na zlecenie polskich kupców numizmatycznych oraz w Wielkiej Brytanii na zlecenie firmy zagranicznej) i innych krajów wstępujących do Unii Europejskiej są produktem prywatnym, od których banki emisyjne (w tym Narodowy Bank Polski) zdecydowanie się odcinają; nie przeszkadza to jednak w handlu tymi monetami po dosyć wygórowanych cenach. Istnieją nawet „próbne monety euro” ze Szwajcarii, która do Unii nie należy, a nawet Szkocji i Padanii.
Euro jest też oficjalną walutą w Czarnogórze i Kosowie. Zależny od euro jest także kurs marki transferowej, oficjalnej waluty Bośni i Hercegowiny (stały przelicznik 1 EUR = 1,95583 MK).
Począwszy od 2007 roku, euro stało się oficjalnym środkiem płatniczym w Słowenii, w 2008 na Cyprze i Malcie, w 2009 na Słowacji, a w 2011 roku do strefy euro dołączyła Estonia.
Euro jest również środkiem płatniczym w większości terytoriów zamorskich Francji, między innymi: w położonym przy kanadyjskim wybrzeżu St-Pierre-et-Miquelon w Ameryce Północnej, oraz Gujanie Francuskiej w Ameryce Południowej. Natomiast francuskie terytoria zależne na Oceanie Spokojnym mają sztywno powiązany kurs waluty (franka C.F.P.) z euro.
Bułgaria
Bułgaria ma znaczne problemy z inflacją. Z tego powodu przyjęcie nowej waluty było niemożliwe. Specjaliści liczą na wprowadzenie euro najwcześniej w 2015 roku<ref name=autonazwa1>Болгария откладывает свое вступление в eврозону на 2015 год Радио Болгария496449450 [http://www.nbp.pl/kursy/kursya.html Aktualny średni kurs euro wg 186