Działdowo


z Litwy przesiedlani podczas wojny przez niemiecką organizację VoMi do Działdowa
Działdowo (niem. Soldau) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie działdowskim. Miasto jest położone nad rzeką Działdówką (nazwa odcinka rzeki Wkry). Jest największym miastem powiatu działdowskiego, na 11. miejscu w województwie warmińsko-mazurskim, oraz na 213 miejscu w Polsce.

Według danych na stan 20 czerwca 2010 miasto miało 21 594 mieszkańców.

Historia

Pierwsze osadnictwo i założenie miasta

Osada została założona w początkach XIV w. przez zakon krzyżacki po odebraniu ziem Sasinom. Pół wieku później Krzyżacy niedaleko rzeki Wkra (zwanej w państwie zakonu krzyżackiego Nida) i rodzącej się osady rozpoczęli budowę zamku warownego (budowę zakończono w 1391 roku), zaś wielki mistrz zakonu Ludolf König nadał jej prawa miejskie w przeddzień Święta Najświętszej Maryi Panny, czyli 14 sierpnia 1344 roku i nazwę Soldov.

Położenie przygraniczne oraz przyczyny polityczne stały się powodem do zaciekłych walk między państwami. W 1466 po wojnie trzynastoletniej miasto pozostało jednak w granicach Prus Książęcych, które z kolei w l. 1525–1657 stanowiły polskie lenno. Wkrótce stał się ważnym ośrodkiem niemiecko-polskiego szlaku handlowego prowadzącego od Warszawy do ziem mazurskich i pomorskich, a także sztuki rzemieślniczej. Niepokoje co do przyszłości miasta narastały wraz z licznymi epidemiami dżumy. 1 lipca 1794 roku wielki pożar strawił większość zabudowań, w tym także XVII-wieczny ratusz. Wskutek intensywnego osadnictwa polskiego, mimo położenia poza historycznymi granicami Królestwa Polskiego, miasto uzyskało w dużej mierze polski charakter etniczny. Na początku XIX wieku w Działdowie Polacy stanowili już ok. 74% ludności, jednak na skutek agresywnej polityki Kulturkampfu drastycznie zmniejszył się stosunek liczby mieszkańców mówiących po polsku do całej społeczności miasta<ref name=UM-Dzialdowo-1></ref>. W 1871 jako część Królestwa Prus miasto weszło w skład zjednoczonych Niemiec.

Działdowo w czasach wojen światowych

W 1914 r. Rosjanie trzykrotnie bezskutecznie próbowali zdobyć Działdowo, położone blisko granicy rosyjskiej. Spowodowało to znaczne zniszczenia, które administracja niemiecka zaczęła planowo odbudowywać jeszcze w czasie wojny.

Na podstawie 28. punktu traktatu wersalskiego Działdowo 28 czerwca 1919 roku zostało bez plebiscytu przyznane wraz z okolicznymi wsiami Polsce, mimo protestów niemieckich mieszkańców. Głównym argumentem była prowadząca przez Działdowo linia kolejowa Gdańsk – Warszawa, posiadająca strategiczne znaczenie dla państwa polskiego. Niemcy, próbując zachować miasto, byli skłonni wybudować dla Polski na własny koszt linię kolejową wiodącą przez Żuromin<ref name=UM-Dzialdowo-1/>.
W 1922 roku spłonął ratusz, który jednak został odrestaurowany, kontynuowano odbudowę budynków zniszczonych podczas wojny (m.in. kościoła ewangelickiego). Działdowo stało się siedzibą powiatu o powierzchni ok. 960 km² należącego do województwa pomorskiego, a od 1938 r. województwa warszawskiego.

II wojna światowa była prawdziwą tragedią dla okolic Działdowa. Założony przez hitlerowców KL Soldau stał się miejscem śmierci dla ok. 10 tys. osób, w tym 50 duchownych. Wśród zabitych byli m.in.:
18 stycznia 1945 roku wojska sowieckie wkroczyły do Działdowa.

Powojenne Działdowo

Od 18 stycznia 1945 do 30 października 1945 r., na miejscu zagłady przez Niemców 10 tys. Polaków – w Działdowie istniał Obóz Nakazowo Rozdzielczy NKWD Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych dla AK i osób z Deutsche Volksliste oraz jako przejściowy przy wysiedleniach Polaków z terenu Pomorza do łagrów Związku Sowieckiego z Powiatową Komendanturą Wojenną, której komendantem był mjr Witalim Szitow. Potem podobną działalność represyjną prowadziło UB.

Po zakończeniu działań wojennych i przywracaniu polskiego zarzadu tych ziem powiat działdowski włączono z powrotem do woj. warszawskiego. Dnia 6 lipca 1950 roku powiat włączono w granice woj. olsztyńskiego.

Na linii kolejowej nr 216 Działdowo – Olsztyn Główny dnia 3 lipca 1967 miała miejsce katastrofa kolejowa w której zginęło 7 osób oraz 47 osób zostało rannych. Jednym z rannych był późniejszy kardynał ks. Marian Jaworski, przyjaciel Karola Wojtyły, który odwiedził rannego w działdowskim szpitalu.

W 1975 roku po zniesieniu systemu powiatów Działdowo przyłączono jako miasto gminne do województwa ciechanowskiego, jednakże nie miało to wpływu na przeniesienie ciężaru administracyjnego na Mławę czy właśnie Działdowo notujące najlepszy okres rozwoju w ciągu ostatnich trzydziestu lat (zakładanie szpitala, szkół, komendy policji; duży wzrost liczby osiedli mieszkaniowych, tzw. blokowisk i zwiększenie liczby mieszkańców o 32%).

Od 1 stycznia 1999 r. Działdowo znajduje się w granicach woj. warmińsko-mazurskiego.

Powierzchnia i ludność

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2005<ref name=autonazwa1></ref> Działdowo ma obszar 11,13 km², w tym:
Miasto stanowi 1,15% powierzchni powiatu.

Demografia

Dane z 30 czerwca 2004<ref></ref>:
!Opis 2Ogółem 2Kobiety 2Mężczyźni

jednostka osób % osób % osób %
-
populacja 20&nbsp;830 100 10&nbsp;829 52 10&nbsp;001 48
-
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²) 2 1871,5 2 973 2 898,6
}

Administracja

Miasto należy do:

Magistrat

Na czele organów Gminy Miasto Działdowo stali:

Burmistrzowie<ref></ref>:
Zastępcy burmistrza:<ref name="Mogilnicki-40-43"></ref>
Zarząd miasta:
Sekretarze miasta<ref></ref>:
Skarbnicy miasta:

Rada Miasta

Przewodniczący Rady Miasta<ref name="Mogilnicki-40-43" />:
Wiceprzewodniczący Rady Miasta<ref name="Mogilnicki-40-43" />:

Gospodarka i infrastruktura

Gospodarka

Ośrodek przemysłowy i handlowo-usługowy. Przemysł szklarski (huta szkła), drzewny (meble), obuwniczy,
konstrukcji metalowych, spożywczy, drukarski i materiałów budowlanych.

Transport

Znaczny węzeł drogowy i kolejowy. Miasto posiada własną obwodnicę, na której znajduje się droga wojewódzka nr . W trakcie budowy jest jeden (ul. Kochanowskiego – Ogrodowa/Pl. 1 Maja) z dwóch planowanych wiaduktów (ul. Małłka – Lidzbarska – przebieg drogi ). W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie:

Przez miasto przebiega linia kolejowa nr 9 (międzynarodowa E-65), linia kolejowa nr 208 i linia kolejowa nr 216, na których znajduje się stacja kolejowa Działdowo.

Działdowo jako stacja węzłowa posiada też połączenia kolejowe z wieloma miastami w Polsce:

Turystyka, zabytki i sport

Szlaki turystyczne przechodzące przez miasto

Szlak Grunwaldzki – Olsztyn, Gietrzwałd, Zawady Małe, Stare Jabłonki, Ostróda, Pietrzwałd, Wysoka Wieś, Lubawa, Sampława, Bratian, Nowe Miasto Lubawskie, Boleszyn, Lidzbark, Działdowo, Nidzica, Łyna, Dąbrówno, Grunwald, Olsztynek, Dorotowo, Olsztyn

Zabytki i miejsca pamięci

Zabytki

Pomniki i miejsca pamięci

Sport

W mieście jest także dobrze rozwinięta baza sportowa. Działdowo ma 7 boisk wybudowanych w ramach programu Orlik 2012 oraz stadion wielofunkcyjny (lekkoatletyczno-piłkarski). W najbliższym terminie zostanie rozpoczęta budowa Wodnego Centrum Rekreacji – Aquapark.

Kluby Sportowe

Na terenie Działdowa funkcjonują następujące kluby sportowe:

Prężnie działają Uczniowskie Kluby Sportowe w: lekkoatletyce, koszykówce, siatkówce, piłce ręcznej, base- i softballu. Te kluby to:

Obiekty sportowe

Parki miejskie

Oświata, Kultura i Religia

Edukacja

Przedszkola:
Szkoły podstawowe:
Gimnazja:
Szkoły ponadgimnazjalne:
Szkoły policealne:
Zespoły Szkół

Media

Wspólnoty religijne

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi:
oraz dwa inne wyznania:

Miasta i powiaty bliźniacze

Znani Działdowianie

Laureaci "Katarzynek"

Statuetki „Katarzynki” przyznawane są raz w roku, z okazji Dnia Działdowa, przypadającego 17 stycznia. Ta data jest zapisana w statucie miasta jako święto Działdowa. Jest to związane z podjęciem przez Radę Miasta Działdowo uchwały upamiętniającej wejście do Działdowa wojsk polskich 17 stycznia 1920 r. Wtedy to nastąpiło przejęcie władzy nad miastem przez Polaków.

Pierwsze wręczenie statuetek miało miejsce w roku 1997.
Przyznaje je Kapituła, którą tworzą Burmistrz Miasta Działdowo, 2 przedstawicieli Zarządu Działdowskiej Agencji Rozwoju S.A., pomysłodawca wyróżnienia – Ładysław Cichosz, osoby uhonorowane w uprzednim roku statuetkami. Statuetka to rzeźba w drewnie postaci św. Katarzyny, patronki miasta. Autorem statuetki jest miejscowy artysta-rzeźbiarz Tadeusz Białowicz.

Kandydatem do statuetki „Katarzynki” może być osoba fizyczna lub prawna zasłużona dla miasta Działdowo, która swoją działalnością przyczyniła się do rozwoju lub promocji miasta lub ich postawa w środowisku lokalnym zasługuje na wyróżnienie. Do tej pory otrzymali je:

Na liście laureatów znajdują się 62 osoby (15 kobiet i 47 mężczyzn) oraz jedna firma.

Zobacz też

Linki zewnętrzne



Działdowo
Działdowo
Działdowo