Diecezja warszawsko-bielska


Diecezja warszawsko-bielska (metropolitalna) - jedna z 6 diecezji kościoła prawosławnego w Polsce, utworzona w 1840.

Nazwy

Historia


Pierwsza cerkiew w Warszawie powstała w 1796 w pałacu Sapiehów przy ul. Zakroczymskiej. W 1818 z inicjatywy warszawskich kupców pochodzenia greckiego Dobricza, Barącza i Dadaniego zakupiono dom przy ul. Podwale 5, w którego podwórzu wybudowano niewielką kaplicę na ok. 250 osób, wyświęconą ku czci Świętej Trójcy.

W 1834 decyzją Najświętszego Synodu utworzono biskupstwo prawosławne w Warszawie, początkowo jako wikariat eparchii wołyńskiej z siedzibą w Krzemieńcu. Placówka ta, w przeciwieństwie do efemerycznych nieraz tytularnych katedr prawosławnych biskupów pomocniczych, od początku miała charakter stały.

W 1840 jurysdykcji biskupa warszawskiego podporządkowano teren Królestwa Kongresowego. Było to faktyczne utworzenie eparchii warszawskiej, choć biskup warszawski nadal pozostawał pod zwierzchnictwem biskupów wołyńskich. Ostateczne usamodzielnienie eparchii warszawskiej nastąpiło w 1860. Mimo to katedra warszawska, o charakterze typowo diasporalnym, nie była uważana za prestiżową. Wśród hierarchów cerkiewnych traktowana była jako przejściowa.

W 1905 wydzielono z niej osobną eparchię chełmską. W tym kształcie przetrwała do 1915, kiedy to opuścił Warszawę ostatni biskup prawosławny doby caratu. Żaden z jego następców nie objął katedry. Ostatni z tytularnych biskupów warszawskich zrzekł się godności w 1922. Patriarcha Tichon nadał uprawnienia zarządcy cerkwi w Polsce metropolicie Jerzemu, który podjął energiczne działania w kierunku ogłoszenia przez cerkiew prawosławną w Polsce autokefalii. Od tej pory losy diecezji nierozerwalnie związane są z dziejami Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Obszar diecezji ulegał na przestrzeni dziejów znacznym zmianom. W latach 1840-1905 obejmowała terytorium Królestwa Kongresowego. W 1905 wydzielono z niej osobną diecezję chełmską. W 1922 obszar diecezji chełmskiej został ponownie przyłączony do diecezji warszawskiej, objęła ona również swoją jurysdykcją wchodzące w skład II Rzeczypospolitej ziemie dawnych zaborów austriackiego i pruskiego. W czasie wojny (1940) wydzielono z niej odrębne diecezje: krakowsko-łemkowską i chełmsko-podlaską, przyłączone ponownie w 1946.

Kolejna reorganizacja miała miejsce w 1951. Obszar diecezji warszawskiej po wydzieleniu z niej diecezji łódzko-poznańskiej, białostocko-gdańskiej i wrocławsko-szczecińskiej skurczył się do obszaru ówczesnych województw warszawskiego i lubelskiego oraz powiatu Bielsk Podlaski w województwie białostockim. W 1958. ponownie włączono do niej obszar województwa rzeszowskiego. W tym kształcie diecezja utrzymała się przez niemal 25 lat. W 1983 zostaje restytuowana po ponad 280 latach nieistnienia diecezja przemysko-nowosądecka, a w 1989 diecezja lubelsko-chełmska, których terytoria zostają wydzielone z diecezji warszawsko-bielskiej.

Obecnie diecezja warszawsko-bielska jest najmniejszą obszarowo diecezją kościoła prawosławnego w Polsce, obejmując swoją jurysdykcją północną część województwa mazowieckiego i południową województwa podlaskiego. W skład diecezji wchodzi też położony w województwie lubelskim stauropigialny monaster św. Onufrego w Jabłecznej.

Struktura

Dekanaty

  1. Bielsk Podlaski
  2. Hajnówka
  3. Kleszczele
  4. Narew
  5. Siemiatycze
  6. Warszawa

Główna świątynia

Monastery

Instytucje diecezjalne

Biskupi

Zobacz też

Źródła