Daty nowego i starego porządku

Daty nowego i starego porządku (daty nowego stylu i starego stylu) – problem z dziedziny rachuby czasu związany z przechodzeniem poszczególnych krajów z kalendarza juliańskiego ("starego porządku") na gregoriański ("nowego porządku"). Ze względu na fakt, że zmiana ta dokonała się w różnych krajach w różnym czasie, daty zapisane na dokumentach wytworzonych np. w XVI-, XVII- a nawet XVIII-wiecznej (z I połowy wieku) Wielkiej Brytanii nie były utożsamiane z tak samo zapisanymi datami w Hiszpanii, Portugalii, Włoszech, Polsce i we Francji.

Wymienione kraje wprowadziły kalendarz gregoriański w 1582 (cztery pierwsze 14 października tego roku, Francja 20 grudnia – licząc wg nowego porządku), Austria, Czechy i Śląsk w 1584 roku, protestancka część Niemiec w 1700 roku, natomiast Wielka Brytania i jej imperialne posiadłości dopiero 14 "nowego" września 1752, a Rosja i jej posiadłości jeszcze później – po rewolucji październikowej w 1917 - dokładnie 14 lutego 1918 roku (z ilustracji obok wynika jednak, że w Polsce - w zaborze rosyjskim - w dokumentach urzędowych stosowano datowanie podwójne). Niemal równocześnie zrobiły to prawosławne kraje bałkańskie - Rumunia, Serbia, Bułgaria oraz Grecja (ta ostatnia dopiero w 1924 roku), a z krajów muzułmańskich - Turcja oraz Egipt.

Wynikające z tego nieporozumienia skutkują na przykład tym, że wspomniana rewolucja nosi nazwę "październikowej", choć rozpoczęła się wg rachuby obowiązującego w większości Europy i w Ameryce nowego porządku 7 listopada 1917 (a wg obowiązującego wówczas w Rosji starego porządku juliańskiego – 25 października). Innym przykładem jest data śmierci Szekspira i Cervantesa, określana na 23 kwietnia 1616, choć w rzeczywistości Szekspir zmarł dziesięć dni po Cervantesie: Anglicy do zapisu daty śmierci Szekspira używają bowiem stosowanej tam wówczas rachuby starego stylu. Z kolei Wilhelm III Orański wypłynął w 1688 z Holandii 11 listopada, a wylądował w Brixham w Anglii 5 listopada, choć przecież oczywiście nie mógł wkroczyć do Anglii przed wyruszeniem na wyprawę, tylko po prostu czas rozpoczęcia podróży liczony jest wg nowej rachuby, a dokonania Wilhelma w Anglii – wg starej.

Początek roku kalendarzowego

{ class="wikitable" style="float: right; width: auto; margin-left: 1em;"
+ Różnice pomiędzy datami juliańskimi i gregoriańskimi

! width="170"Zakres lat
od 1.03. pierwszego roku
do 28.02 ostatniego roku
! width="50"Korekta (dni)

align="center"1500–1700
align="center"+10

align="center"1700–1800
align="center"+11

align="center"1800–1900
align="center"+12

align="center"1900–2100
align="center"+13

align="center"2100–2200
align="center"+14
}
Dodatkowe komplikacje biorą się jeszcze stąd, że pomimo iż początkiem kalendarzowego roku był w większości Europy 1 stycznia, to w Wielkiej Brytanii liczono go od dnia Zwiastowania, przypadającego 25 marca. Dlatego na przykład dzień śmierci Elżbiety I Tudor 24 marca przypadła w ostatni dzień roku 1602 wg rachuby brytyjskiej, choć wg rachuby obowiązującej w pozostałej części Europy był to rok 1603. Pomimo jednak, że wg nowego porządku juliański 24 marca przypadał w zapisie gregoriańskim 3 kwietnia, to przyjęło się zapisywać datę śmierci tej królowej bez korekty daty dziennej i miesięcznej, a jedynie ze skorygowanym (na 1603) rokiem. Podobnie datę egzekucji Karola I Stuarta zapisywaną niegdyś jako 30 stycznia 1648 koryguje się obecnie na 1649, ale bez doliczania dodatkowych dni do daty dziennej.

Podwójne datowanie

Aby uniknąć nieporozumień, historycy do opisywania dat z okresu, w którym obowiązywały różne kalendarze stosują niekiedy – o ile jest to potrzebne, tzn. zazwyczaj wówczas, gdy opisują temat dotyczący państw posługujących się różnymi kalendarzami – format podwójny, np. "24 grudnia 1602/3 stycznia 1603" albo "25 października/7 listopada 1917". Tak samo zresztą, jak pokazano na ilustracji z 1907, postępowali urzędnicy w krajach stosujących kalendarz starego porządku. W tym układzie aktualną (gregoriańską) datą jest ta druga.

W ten sam sposób datowały wydarzenia źródła polskie z XIX i początku XX wieku zaszłe w zaborze rosyjskim: na ziemiach zabranych i w Królestwie Polskim. Kalendarz gregoriański (nowy styl) wyprzedza juliański (stary styl) o 13 dni (od 1900 r.). W latach 1582-1699 różnica wynosiła 10 dni, w latach 1700-1799 - 11 dni, a w latach 1800-1899 - 12 dni. W miarę postępów rusyfikacji po upadku powstań listopadowego i styczniowego - Sytuacja ta trwała do wycofania się Rosjan z Polski w 1915 roku.

Wprowadzenie 1 stycznia jako początku roku i kalendarza gregoriańskiego


! Kraj 1 stycznia jako pierwszy dzień roku kalendarz gregoriański

Imperium rzymskie 46 p.n.e. —

"3"<center>567 - zniesienie 1 stycznia jako początku roku</center>

Republika Wenecka 1522 1582

Rzesza Niemiecka 1544 1583

Rzeczpospolita, Hiszpania, Portugalia, i katolicka część Niderlandów 1556 1582

Prusy 1559 1700

Dania początek XIV wieku 1700

Szwecja 1559 1753

Francja 1564 1582

Lotaryngia 1579 1682

Protestancka część Niderlandów 1583 1700

Szkocja 1600 1752

Rosja 1700 1918

Toskania 1721 1750

Anglia 1752 1752
}

Zobacz też

Linki zewnętrzne



Old Style and New Style dates
Passage au calendrier grégorien