Cebula zwyczajna
Cebula zwyczajna, cebula jadalna, czosnek cebula (Allium cepa L.) – gatunek rośliny należący do rodziny czosnkowatych. Pochodzi z Azji Środkowej, obecnie nie rośnie dziko, występuje tylko w uprawie. Botaniczna nazwa tej rośliny to czosnek cebula, w użyciu jest jednak głównie nazwa cebula.
Morfologia
- Łodyga: Jest bardzo skrócona (tzw. piętka). Kwiatostany wynoszone są w górę na dętych głąbikach, bardzo podobnych do liści. Głąbiki nad cebulą przechodzą przez tzw. łodygą pozorną, czyli rurkę tworzoną przez zwinięte i skrócone liście asymilacyjne.
- Liście: Częścią jadalną cebuli są mięsiste pochwy liściowe (białe, fioletowe, żółte) tworzące w dolnej części rośliny cebulę – organ spichrzowy. Z cebuli wyrastają także liście asymilacyjne – zielone, obłe i dęte. Są one rzadziej spożywane (częściej używa się takich liści szczypiorku).
- Kwiaty: W drugim roku uprawy cebula wykształca pędy kwiatostanowe (głąbiki) wysokości 90-190 cm zakończone kulistymi baldachami zawierającymi 50-1000 kwiatów.
- Owoce: Torebki zawierające zwykle 6 trójgraniastych czarnych pomarszczonych nasion (250-370 szt./g).
- Korzeń: Cebula wytwarza wiązkowy system korzeniowy sięgający 30-40 cm.
<gallery>
Plik:Zwiebel 2008-3-3-.JPGCebula zwyczajna
Plik:Red onion cut.jpgPrzekrój podłużny przez cebulę (odmiana czerwona).
Plik:Allium cepa.jpgPędy i kwiatostan
Plik:Allium macro 1.jpgKwiatostan cebuli (Allium macro)
Plik:Onion flower.jpgKwiatostan cebuli
Plik:Two colors of onions.jpgDwie odmiany cebuli – czerwona i biała
Plik:Cebula krymska.jpgSłodka cebula krymska
</gallery>
Biologia
Roślina dwuletnia, rzadziej bylina.
Łzawienie przy krojeniu
Cebula zawiera enzym LFS, który po zmieszaniu z aminokwasami zawierającymi siarkę, zawartymi w cebuli, powoduje ich przekształcenie w kwasy sulfonowe. Kwasy te samorzutnie przekształcają się w lotny sulfin etylu, który wydzielony do powietrza przy krojeniu cebuli podrażnia śluzówkę oczu, a to powoduje łzawienie.
Uprawa
- Wymagania:
- Cebula jest rośliną klimatu umiarkowanego, optymalna temperatura kiełkowania wynosi 20 °C, choć kiełkuje już przy 5 °C.
- Ze względu na płytki system korzeniowy roślina wrażliwa jest na niedobór wody.
- Powinna być uprawiana w drugim roku po nawożeniu obornikiem i nie częściej niż co 3-4 lata na tym samym stanowisku.
- Najwyższy plon cebuli uzyskuje się na glebach próchniczych, lessach, madach; nie udaje się na gruntach podmokłych i kwaśnych (optymalnie 6,5-7,0 pH).
- Jest bardzo czuła na brak w glebie składników pokarmowych takich jak azot (brak wzrostu, żółknięcie), fosfor (powolny wzrost), potas (brązowienie wierzchołków szczypioru).
Wybrane odmiany
- 'Dako' – cebule duże, spłaszczone, jasnożółte; smak łagodny; średnio wczesna.
- 'Rawska' – cebule kuliste, słomkowe lub słomkowobrązowe; smak łagodny; późna.
- 'Wolska' (podobne 'Czerniakowska', 'Kutnowska', 'Sochaczewska', 'Warszawska') – cebule nierówne o różnych kształtach; smak łagodny; średnio późne lub późne; dobrze się przechowują; twórcą tej odmiany był Czesław Zajkowski − przed wojną posiadacz gospodarstwa ogrodniczego na warszawskiej Woli u zbiegu ulic Wolskiej i Elekcyjnej.
- 'Żytawska' – cebule średniej wielkości, spłaszczone, słomkowożółte; smak ostry; późna.
- 'Red Baron' – cebule czerwone; smak łagodny.
Dymką nazywane są małe cebule, najczęściej przeznaczone do sadzenia.
- Odmiany botaniczne:
- cebula kartoflanka (Allium cepa L. var. agregatum Don.) – odmiana ta tworzy gniazda składające się z kilku, kilkunastu cebul o łagodnym smaku; ma mniejsze wymagania glebowe; rzadko wytwarza pędy kwiatostanowe<ref></ref>.
- cebula wielopiętrowa (Allium cepa var. proliferum Targioni-Tozzetti)