Bytom


Bytom (łac. Bitom, Bithom, niem. Beuthen, śl-niem. Beuthn<ref>Również Oberbeuthn, albo też Aeberbeuthn.</ref>, śląs. Bytůń<ref>Również Bytům.</ref>) – miasto na prawach powiatu, położone w południowej Polsce, w województwie śląskim, na Wyżynie Śląskiej, w centrum konurbacji górnośląskiej.

Warunki naturalne

Położenie


Bytom położony jest w centralnej części Wyżyny Śląskiej na Wyżynie Miechowickiej, części Płaskowyżu Bytomsko-Katowickiego. Położenie geograficzne Bytomia wyznaczają współrzędne: 50°19′ i 50°26′ szerokości geograficznej północnej oraz 18°47′ i 18°58′ długości geograficznej wschodniej<ref name="um-srodowisko"></ref>.

Miasto znajduje się na średniej wysokości 280-290 m n.p.m., wahając się od 249 m n.p.m. w dolinie rzeki Bytomki do 346 m n.p.m. w rejonie rezerwatu Segiet<ref name="wieczorek"></ref>.

W rejonie Bytomia wydziela się kilka mniejszych jednostek morfologicznych. Centralny obszar miasta zajmuje Wyżyna Miechowicka otoczona od północy dolinami Dramy, Szarlejki i Brynicy, od południa Bytomką, natomiast od wschodu Wyżyna Miechowicka przechodzi w Wyżynę Siemianowicką. Północna część Bytomia znajduje się na terenie Garbu Tarnogórskiego.

Geologia

Podłoże Wyżyny Miechowickiej, na której leży Bytom, stanowią łupki i piaskowce z pokładami węgla kamiennego i rudy żelaza z okresu karbonu<ref name="bytom-wyzyna"></ref>. W Niecce Bytomskiej, leżącej w północnej części wyżyny, zalegają triasowe skały od pstrego piaskowca do wapienia muszlowego z dolomitami, w których znajdują się rudy cynku, ołowiu i żelaza<ref name="bytom-wyzyna"/>. Górną warstwę stanowią gliny, piaski i żwiry z epoki plejstocenu.

Gleba

Pierwotnie na terenie Bytomia występowały gleby bielicowe i brunatnice, powstałe na osadach polodowcowych lub w dolinie Bytomki, na nanosach rzecznych<ref name="wieczorek"/>. Obecnie, ze względu na intensywną działalność człowieka oraz zanieczyszczenie gleby (szczególnie groźne metalami ciężkimi: ołowiem i kadmem), podobnie jak całe środowisko, zostały przeobrażone.

Klimat

Bytom wraz z całym obszarem Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego leżą w obrębie śląsko-krakowskiej dzielnicy klimatycznej. Charakteryzuje ją przewaga wpływów oceanicznych nad kontynentalnymi oraz sporadyczne oddziaływanie docierających tu od południowego zachodu przez Bramę Morawską mas powietrza zwrotnikowego. Docierają tu również zimne masy powietrza arktycznego z północy – głównie w chłodnej połowie roku.

Wilgotność względna powietrza waha się od 68 do 84%. Średnia temperatura stycznia wynosi ok. –3&nbsp;°C, lipca +16,8&nbsp;°C, roczna +8,12&nbsp;°C<ref name="um-srodowisko"/>. Średnia roczna suma opadów wynosi ok. 723&nbsp;mm, najwyższe opady są w lipcu, a najniższe w lutym. Bytom, podobnie jak i cały obszar Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, cechuje także dość długi okres zalegania pokrywy śnieżnej oraz stosunkowo duża jej przeciętna grubość w porównaniu do nizinnych terenów Polski środkowej.

Wody

Bytom położony jest w wododziale Wisły i Odry. Większa część terytorium miasta leży w dorzeczu Odry i odwadniana jest przez Bytomkę oraz Potok Rokitnicki będący jej dopływem. Reszta miasta oddaje wody do Szarlejki i Brynicy.

Na terenie miasta znajduje się kilkadziesiąt stawów, utworzonych głównie w wyrobiskach i zapadliskach. Kilkanaście z nich znajduje się na terenie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Żabie Doły”.

Przyroda

Blachówka
Około 20 procent powierzchni miasta zajmują lasy znajdujące się głównie w północno-zachodniej części miasta. Większość z nich zostały nasadzone sztucznie, z przewagą sosny, świerka i buka<ref></ref>.

W mieście znajduje się szereg osobliwości przyrodniczych. Należą do nich rezerwat leśny Segiet. W jego sąsiedztwie ochroną objęto nieczynne kamieniołomy dolomitu Blachówka ze skamieniałościami morza triasowego, formami krasowymi dolomitu oraz miejsce gniazdowania ptaków, także drapieżnych.

Na granicy Bytomia, Chorzowa i Piekar Śląskich znajduje się zespół przyrodniczo-krajobrazowy Żabie Doły, na terenie którego występuje ponad 100 gatunków ptactwa.

Na terenie miasta znajduje się także park miejski założony w 1870 roku.

Rozwój administracyjny


Pierwsze przedmieścia Bytomia powstały w średniowieczu i mieściły się poza murami obronnymi miasta, były to Błotnica, Dyngos, przedmieście Gliwickie oraz Krakowskie<ref name="bytom-i-wyzyna"></ref>. Z czasem miasto wchłonęło pobliskie wsie, osady i kolonie – Małe Pole (Kleinfeld), Duże Pole (Grossfeld) oraz Dąbrowę Miejską.

Do 1922 roku dzielnicą (eksklawą nie łączącą się bezpośrednio z resztą miasta) Bytomia był Czarny Las – późniejszy Nowy Bytom. Odłączony został od od reszty miasta przez poplebiscytową granicę.

W 1927 roku do Bytomia przyłączono Rozbark, który obecnie został w większości wchłonięty przez centrum. W 1951 roku w wyniku reformy administracyjnej zlikwidowano powiat bytomski a do miasta jako dzielnice przyłączono Bobrek, Karb (gmina Bobrek-Karb), Łagiewniki (gmina Łagiewniki), Miechowice (gmina Miechowice) oraz Szombierki (gmina Chruszczów)<ref name="bytom-i-wyzyna"/>. Po reformie administracyjnej w 1975 roku zniesiono podział na dzielnice a nowymi częściami Bytomia stały się Stolarzowice i Górniki (gmina Stolarzowice) oraz Radzionków z dzielnicami Rojca, Stroszek, Vitor, Sucha Góra i Blachówka<ref name="bytom-i-wyzyna"/>.

1 stycznia 1998 roku Radzionków, wraz z dzielnicą Rojca, ponownie stał się samodzielnym miastem<ref></ref>.

W latach 1945-1950 Bytom należał do województwa śląsko-dąbrowskiego, zaś w latach 1950-1998 do województwa katowickiego (w okresie 1953-1956 funkcjonującym pod nazwą województwa stalinogrodzkiego).

Demografia


Ludność Bytomia na przestrzeni ostatnich 4 stuleci

<timeline>
ImageSize = width:790 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:250000
ScaleMajor = unit:year increment:25000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
PlotData=
</timeline>

uwaga: <small>do Bytomia w latach 1975-1997 włączono Radzionków</small>

Największą populację Bytom odnotował w 1987 r. – wg danych GUS 239&nbsp;800 mieszkańców<ref>GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31 XII 1987.</ref>.

Historia


Najważniejsze daty:

Polityka


Bytom jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do rady miasta 25 radnych. Organem wykonawczym jest prezydent miasta. Siedzibą władz jest Urząd Miasta przy ul. Parkowej.

Na czele bytomskiej Rady Miejskiej stoi Damian Doniec, a jego zastępcami Piotr Kardasz, Grzegorz Nowak i Jerzy Rogowski<ref></ref>. W Radzie Miasta zasiadają radni Platformy Obywatelskiej oraz lokalnych komitetów wyborczych.

W wyborach parlamentarnych w 2007 roku do sejmu i senatu trafiło trzech bytomskich polityków: Jacek Brzezinka (poseł PO), Wojciech Szarama (poseł PiS) oraz Andrzej Misiołek (senator PO)<ref></ref>.

Bytom jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Związku Miast Polskich oraz Związku Powiatów Polskich<ref></ref>.

Prezydent

Prezydentem Bytomia w wyborach samorządowych w 2010 roku został Piotr Koj. Wygrał w drugiej turze wynikiem 52,93%<ref></ref>.
Prezydenci Bytomia:

Architektura

Układ urbanistyczny

.

W Bytomiu zachowany został układ urbanistyczny średniowiecznego miasta typowy dla ówczesnych miast europejskich, lokowanych na prawie niemieckim.

Z rogów prostokątnego rynku wybiegały pod kątem prostym po dwie ulice, a ponadto dwie w połowie dłuższych boków – z pierzei północnej i południowej. Kościół farny ulokowany był poza rynkiem świadcząc o jego przedlokacyjnym pochodzeniu. Obecny wygląd rynku, odbiegający od pierwotnego, jest wynikiem przebudów po II wojnie światowej<ref name="bytom-urban"></ref>.

Wyburzenie zniszczonego po wojnie kwartału zabudowy w pierzei zachodniej spowodowało, że dzisiejszy rynek jest dwa razy większy od średniowiecznego. W miejscu usuniętej zabudowy stały co najmniej dwa bytomskie ratusze, z tego ostatni pochodzący z 1877 roku. Z przeprowadzonych na płycie rynku wykopalisk wiadomo, że co najmniej do XVI wieku niewielki murowany ratusz znajdował się pośrodku placu<ref name="bytom-urban"/>.

. Zaznaczono średniowieczny układ murów oraz bramy miejskie.
Pod koniec XIII wieku miasto posiadało mury obronne z łamanego kamienia, z łupinowymi basztami. W XVI wieku fortyfikacje zostały wzmocnione wałem ziemnym. W skład fortyfikacji wchodził także nieistniejący zamek książęcy znajdujący się na placu Grunwaldzkim od XIII wieku, a niszczejący po podziale w 1369 roku. Do miasta prowadziły bramy Pyskowicka, Gliwicka i Krakowska. Mury obronne miasta wyburzono w pierwszej połowie XIX wieku, do dziś zachowały się zaledwie małe fragmenty. Pamiątką po warownym grodzie są nazwy ulic Wałowej i Murarskiej. Średniowieczne nazwy zachowały również Krakowska, Gliwicka, Krawiecka, Browarniana i Rzeźnicza.

Widocznym śladem po rozwoju przestrzennym Bytomia na przełomie XIX i XX wieku jest ciąg placów prowadzący od Rynku poprzez plac Grunwaldzki, plac Sobieskiego do placu Akademickiego, uzupełniony leżącym nieco na uboczu placem Słowiańskim. Ścisłe centrum tworzy od drugiej połowy XIX wieku po dziś dzień położony na zachód od rynku plac Kościuszki wraz z głównym deptakiem miasta, ulicą Dworcową.

Zabytki

Lista zabytków znajdujących się Bytomiu:

Kultura

Lista placówek kulturalnych w Bytomiu:

Imprezy cykliczne

Media

Istniejące

Prasa

W mieście wydawane jest kilka gazet lokalnych:

Nieistniejące

Prasa
Radio

Edukacja i nauka



Obecnie w mieście istnieją 2 żłobki, 43 przedszkola, 27 szkół podstawowych, 22 gimnazja i 34 szkoły średnie w tym 11 liceów ogólnokształcących (m.in. I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Smolenia, II Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego, IV Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego oraz V Liceum Ogólnokształcące (o profilu sportowym: judo, lekka atletyka, hokej) im. Kamili Skolimowskiej), 7 liceów profilowanych, 9 techników i 7 zasadniczych szkół zawodowych<ref></ref>. W Bytomiu działają także dwie szkoły artystyczne – Ogólnokształcąca Szkoła Baletowa im. L. Różyckiego oraz Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna im. F. Chopina.

W Bytomiu i jego okolicy studiuje ok. 7 tys. studentów<ref></ref>, uczęszczających do siedmiu szkół wyższych:

Turystyka

Atrakcje turystyczne

Szlaki turystyczne

Znakowane:
Spacerowe:
Ścieżki dydaktyczne:
Pozostałe:

Baza noclegowa

W mieście funkcjonuje niewielka baza noclegowa. Najstarszym hotelem jest dwugwiazdkowy „Bristol” działający w zabytkowej kamienicy Hotelu „Sanssouci” z 1858 roku przy ul. Dworcowej 16<ref></ref>.

Oprócz niego w mieście działa Hotel „Bytom” przy ul. Zabrzańskej 110, Hotel „Royal Inn” przy ul. Strzelców Bytomskich 87a, Motel „Tramp” przy ul. Dolnej 2 oraz Pensjonat Dolomity Sportowa Dolina przy ul. Blachówka 94 na Suchej Górze<ref></ref>.

Wspólnoty religijne


Bytom ma 18 parafii rzymskokatolickich, z czego 17 parafii należy do 2 dekanatów: Bytom oraz Bytom-Miechowice w diecezji gliwickiej, natomiast parafia św. Jana Nepomucena w Łagiewnikach należy do dekanatu Świętochłowice, w archidiecezji katowickiej.

W mieście działają także następujące kościoły protestanckie: parafia ewangelicko-augsburska, parafia ewangelicko-metodystyczna, zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów, zbór Kościoła Wolnych Chrześcijan, zbór Kościoła Bożego w Chrystusie, zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego, zbór Kościoła Reformowanego Adwentystów Dnia Siódmego oraz zbór Chrześcijan Dnia Siódmego.

Działalność prowadzą także wyznania restoracjonistyczne: Świadkowie Jehowy i Świecki Ruch Misyjny "Epifania".

W latach 1982-1990 w Bytomiu funkcjonowała parafia Kościoła Starokatolickiego Mariawitów pw. Miłosierdzia Bożego. Obecnie mariawici z Bytomia należą do parafii Matki Boskiej Różańcowej w Sosnowcu. W mieście znajduje się również siedziba parafii starokatolickiej św. Ojca Pio.

Na placu Grunwaldzkim znajduje się także filia Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Katowicach.

W mieście znajduje się również ośrodek buddyzmu Diamentowej Drogi.

W Bytomiu, w Kościele Ducha Świętego przy ulicy Krakowskiej, będącym kościołem filialnym bytomskiej fary, z inicjatywy Bytomskiego Środowiska Wiernych Tradycji Łacińskiej (obecnie: Śląskie Środowisko Wiernych Tradycji Łacińskiej z siedzibą w Bytomiu) od 2005 roku można wysłuchać Mszy św. w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego (tzw. trydenckiej).
Jest ona sprawowana w niedziele i święta o godzinie 9.15 oraz w niektóre dni w tygodniu o godzinie 19.00.

Sport i rekreacja

Najważniejszym obiektem sportowym jest Stadion Miejski im. Edwarda Szymkowiaka, na którym rozgrywa spotkania piłkarskie Polonia Bytom. Stadion powstał w roku 1929, obecnie jest w przebudowie. Znajduje się przy ulicy Olimpijskiej 2. Aktualna pojemność: 6000 miejsc, w tym 1500 zadaszonych. Moc oświetlenia 1840 luksów. Wymiary boiska 106 na 78 m., płyta podgrzewana. Obok stadionu mieszczą się budynek klubowy i boiska treningowe.

Piłkarze Szombierek Bytom, występujących obecnie w IV lidze grupy I, rozgrywają mecze na stadionie klubowym w dzielnicy Szombierki przy ulicy Modrzewskiego 3. Stadion ten oddany został do użytku w roku 1968, w 2009 przeprowadzono jego modernizację – głownie zadaszenie, wstawienie 500 krzesełek oraz w 2011 roku naprawa historycznego zegara. Teoretyczna pojemność widowni to aż 20 tys. miejsc, z czego wykorzystywanych jest jednak tylko 1000 (500 krzesełek), brak sztucznego oświetlenia, wymiary boiska 105 na 66 m. Stadion jest częścią ośrodka sportowo-rekreacyjnego zajmującego 27 hektarów terenu.

Turnieje tenisowe odbywają się na kortach KS Górnik Bytom.

Mecze hokeja na lodzie, zarówno męskiej jak i kobiecej drużyny TMH Polonia Bytom odbywają się na Sztucznym Lodowisku Ośrodka Sportu i Rekreacji przy ulicy Pułaskiego 71.

Lista sportowców bytomskich:

Gospodarka


Przemysł

W Bytomiu niegdyś działało 11 kopalń i 2 huty żelaza. Dziś z przemysłu ciężkiego w mieście została tylko kopalnia Bobrek-Centrum. W styczniu 2008 roku oddano do użytku 1. etap Bytomskiego Parku Przemysłowego na zrekultywowanych terenach po zamkniętych zakładach górniczo-hutniczych „Orzeł Biały”. Prowadzone z naruszeniem prawa prace górnicze skutkują licznymi szkodami górniczymi<ref></ref>.

Handel


Handel jest jednym z głównych filarów gospodarki Bytomia. Jako miasto o długich tradycjach handlowych, nadal bardzo dobrze spełnia swoją rolę. Centrum Bytomia, a głównie ulica Dworcowa i Rynek są największą siedzibą sprzedawców w gminie. Ponadto 60 metrów od Rynku – na skwerze pomiędzy placem Kościuszki i ulicami Jainty, Piekarską, Dzieci Lwowskich – mieści się otwarta 15 listopada 2010 roku galeria handlowo-rozrywkowa „Agora”, wybudowana przez skandynawską firmę Braaten+Pedersen plus Partners (po otwarciu zostanie zakupiona za 263 mln zł przez brytyjską firmę „First Property Group”)<ref>Życie Bytomskie, 17.09.2007, s. 11.</ref>.
W Bytomiu działają centra handlowe takie jak: Centrum handlowe Plejada w Bytomiu, Agora, Centrum handlowe M1 w Bytomiu, a także supermarkety i hipermarkety takie jak: Carrefour, Lidl, Real, Selgros, Simply Market, Tesco, supermarkety specjalistyczne: OBI i Praktiker oraz markety i sklepy należące do sieci handlowych: Biedronka, Lewiatan, Netto, Stokrotka, księgarnia Matras, Deichmann, Fielmann, Vision Express, Pszczółka, CCC, Społem, Żabka, Rossmann, RTV Euro AGD, Mix Electronics i inne.

Transport



z 1949 roku na ul. Piekarskiej

Komunikacja miejska

Mieszkańcy Bytomia korzystają z 53 linii autobusowych i 11 tramwajowych. Komunikację miejską w Bytomiu organizuje niemal całkowicie KZK GOP. Na jego zlecenie wszystkie linie tramwajowe obsługiwane są przez spółkę Tramwaje Śląskie, a liniami autobusowymi zajmują się m.in. PKM Tychy, PKM Świerklaniec i Nowak Transport.

Transport drogowy

Bytom leży na skrzyżowaniu głównych szlaków komunikacyjnych o charakterze regionalnym, krajowym oraz międzynarodowym. Zapewnia dzięki temu dobre połączenia z miastami Aglomeracji Górnośląskiej i ważnymi ośrodkami miejskimi w kraju, ale również z krajami: Czechami, Słowacją, Niemcami i Ukrainą. W przyszłości dodatkowe połączenia drogowe z miastem na kierunku północ-południe zapewni autostrada A1.

Drogi Wojewódzkie:
Drogi Krajowe:
Autostrady:

Transport kolejowy

Linie kolejowe łączą Bytom bezpośrednio z wieloma miastami (połączenia bezpośrednie):

Ponadto z Bytomia do Miasteczka Śl. przez Tarnowskie Góry (głównie w sezonie letnim) kursują pociągi turystyczne Górnośląskich Kolei Wąskotorowych.

W sezonie letnim 2012 pociągi GKW kursować będą na trasie Bytom Karb – Miasteczko Śląskie – Bytom Karb

Transport lotniczy

W odległości około 23 km na północ od Bytomia zlokalizowany jest międzynarodowy port lotniczy „Katowice” w Pyrzowicach. Posiada on roczną przepustowość 3,6 mln pasażerów (dwa terminale). W 2006 obsłużono 1,5 mln pasażerów Poza tym ma także terminal cargo. Obsługuje stałe połączenia rejsowe z ponad dwudziestoma liniami lotniczymi: Ryanair, Centralwings, EuroLOT, LOT, Lufthansa, oraz Wizz Air.

Ponadto w odległości około 80 km znajduje się międzynarodowe lotnisko w Krakowie-Balicach. Jest to największy port regionalny w kraju i drugi po warszawskim Okęciu pod względem liczby obsługiwanych pasażerów. Obsługuje stałe połączenia rejsowe z ponad dwudziestoma liniami lotniczymi: Air France, EuroLOT, LOT, Lufthansa.

W niedalekiej odległości (ok. 70–90&nbsp;km) od Bytomia znajduje się także międzynarodowy port lotniczy Ostrava-Mošnov w Czechach. Z jego usług korzysta niemal piętnaście linii lotniczych: Austrian Airlines, Air Europa i Fischer Air.

Bytomianie i ludzie związani z Bytomiem

Znani ludzie urodzeni w Bytomiu

Honorowi obywatele miasta

Przed II wojną światową tytuł honorowego obywatela miasta otrzymali Paul von Hindenburg oraz nadburmistrz Georg Brüning<ref>http://zyciebytomskie.pl/artykul.php?id=271&glowny+1M. Hałaś, Hindenburg honorowym obywatelem.</ref>.

Tytuły powojenne:

Współpraca międzynarodowa

Lista miast partnerskich Bytomia<ref></ref>:

Zobacz też