Brazylia


Brazylia (port. Brasil, wym. ; pełna nazwa: Federacyjna Republika Brazylii, República Federativa do Brasil) – największe pod względem powierzchni i liczby mieszkańców państwo Ameryki Południowej oraz piąte pod względem wielkości państwo świata. Zajmuje ponad 47,5% powierzchni Ameryki Południowej, liczy ponad 200 milionów mieszkańców.

Geografia


Terytorium Brazylii zajmuje prawie połowę powierzchni Ameryki Południowej i rozciąga się w centrum i na wschodzie kontynentu, położone nad Oceanem Atlantyckim.

Długość wybrzeża Brazylii wynosi 7491 km. Kraj graniczy z dziesięcioma innymi państwami: Argentyną, Boliwią, Gujaną Francuską, Gujaną, Kolumbią, Paragwajem, Peru, Surinamem, Urugwajem oraz Wenezuelą.


Na terytorium Brazylii można wyróżnić trzy duże krainy geograficzne: część Wyżyny Gujańskiej na północy, Wyżynę Brazylijską na południowym wschodzie, oraz Nizinę Amazonki nazywaną Amazonią, na północy i północnym zachodzie. Poza tym na południowym zachodzie leży także część Niziny La Platy.

Najwyższym szczytem Brazylii jest Pico da Neblina – 2994 m n.p.m. – na Wyżynie Gujańskiej.

Największą rzeką Brazylii jest Amazonka, inne ważniejsze z rzek to:

Zobacz też: formacje roślinne Ameryki Południowej

Historia


Tereny dzisiejszej Brazylii były zasiedlone przez półkoczownicze plemiona Indian już przynajmniej 6 tys. lat przed odkryciem jej przez Portugalczyków w roku 1500. Przez następne 300 lat Brazylia została skolonizowana przez Portugalię i zamieniona w oparte na pracy niewolniczej dochodowe przedsięwzięcie. W roku 1808 książę Jan (późniejszy król Portugalii Jan VI) wraz z rodziną schronił się w Brazylii przed najazdem Napoleona Bonaparte na Portugalię. Na początku XIX wieku narastały tendencje separatystyczne i w roku 1822 książę-regent Pedro I ogłosił utworzenie samodzielnego Cesarstwa Brazylii. W roku 1889 jego następca Pedro II został obalony i została utworzona republika federacyjna.

Pod koniec XIX i w 1. połowie XX wieku do Brazylii napłynęło ponad 5 milionów imigrantów z Europy i Azji. W tym okresie dynamicznie postępowała industrializacja kraju i ekspansja w głąb interioru. Rządy demokratyczne trzykrotnie były zastępowane przez dyktatury: w latach 1930-1934 i 1937-1945 rządził Getúlio Vargas, a w latach 1964-1985 szereg generałów wyłanianych przez junty wojskowe.

Po dojściu do władzy lewicy i prezydenta Luli Brazylia wychodzi z głębokiego kryzysu ekonomiczno-społecznego, który był wynikiem olbrzymiego długu publicznego. Powoduje to pochłanianie znacznej części jej dochodu narodowego. Daje się zauważyć napływ inwestycji oraz znaczący rozwój gospodarczy.

Ustrój polityczny

.
Brazylia jest republiką związkową podzielona na 26 stanów i 1 dystrykt federalny. Konstytucja Brazylii została uchwalona w 1988. Głową państwa i szefem rządu jest wybierany w głosowaniu powszechnym na 4 lata prezydent. Obecnym prezydentem jest Dilma Rousseff.

Podział administracyjny


Brazylia dzieli się na 26 stanów (portugalski: estado) i 1 dystrykt federalny (portugalski: Distrito Federal): NA

{class="wikitable"
! style="background:#ccccff;  
!width="150px" style="background:#ccccff; Stan
!width="100px" style="background:#ccccff; Stolica
!width="100px" style="background:#ccccff; Ludność (mln)
!width="120px" style="background:#ccccff; Powierzchnia <small>(km²)</small>

bgcolor="#EFEFEF" 1
bgcolor="#EFEFEF" Acre
align="center"Rio Branco
align="center"0,557
align="right"152 522

valign="top" bgcolor="#EFEFEF" 2
bgcolor="#EFEFEF" Alagoas
align="center"Maceió
align="center"2,82
align="right"27 819

bgcolor="#EFEFEF" 3
bgcolor="#EFEFEF" Amapá
align="center"Macapá
align="center"0,477
align="right"142 816

bgcolor="#EFEFEF" 4
bgcolor="#EFEFEF" Amazonas
align="center"Manaus
align="center"2,81
align="right"1 570 947

bgcolor="#EFEFEF" 5
bgcolor="#EFEFEF" Bahia
align="center"Salvador
align="center"13,1
align="right"564 273

bgcolor="#EFEFEF" 6
bgcolor="#EFEFEF" Ceará
align="center"Fortaleza
align="center"7,43
align="right"145 712

valign="top" " bgcolor="#EFEFEF" 7
valign="top" " bgcolor="#EFEFEF" Dystrykt Federalny
align="center"Brasília
align="center"2,05
align="right"5 802

bgcolor="#EFEFEF" 8
bgcolor="#EFEFEF" Espírito Santo
align="center"Vitória
align="center"3,1
align="right"46 047

bgcolor="#EFEFEF" 9
bgcolor="#EFEFEF" Goiás
align="center"Goiânia
align="center"5
align="right"340 118

bgcolor="#EFEFEF" 10
bgcolor="#EFEFEF" Maranhão
align="center"São Luís
align="center"5,65
align="right"331 918

bgcolor="#EFEFEF" 11
bgcolor="#EFEFEF" Mato Grosso
align="center"Cuiabá
align="center"2,5
align="right"903 386

valign="top" " bgcolor="#EFEFEF" 12
valign="top" " bgcolor="#EFEFEF" Mato Grosso do Sul
align="center"Campo Grande
align="center"2,08
align="right"357 140

valign="top" " bgcolor="#EFEFEF" 13
valign="top" " bgcolor="#EFEFEF" Minas Gerais
align="center"Belo Horizonte
align="center"17,9
align="right"586 552

bgcolor="#EFEFEF" 14
bgcolor="#EFEFEF" Pará
align="center"Belém
align="center"6,19
align="right"1 247 703

bgcolor="#EFEFEF" 15
bgcolor="#EFEFEF" Paraíba
align="center"João Pessoa
align="center"3,44
align="right"56 341

bgcolor="#EFEFEF" 16
bgcolor="#EFEFEF" Paraná
align="center"Kurytyba, portugalski: Curitiba
align="center"9,56
align="right"199 282

bgcolor="#EFEFEF" 17
bgcolor="#EFEFEF" Pernambuco
align="center"Recife
align="center"7,92
align="right"98 527

bgcolor="#EFEFEF" 18
bgcolor="#EFEFEF" Piauí
align="center"Teresina
align="center"2,84
align="right"251 312

valign="top" " bgcolor="#EFEFEF" 19
valign="top" " bgcolor="#EFEFEF" Rio de Janeiro
align="center"Rio de Janeiro
align="center"14,4
align="right"43 797

valign="top" " bgcolor="#EFEFEF" 20
valign="top" " bgcolor="#EFEFEF" Rio Grande do Norte
align="center"Natal
align="center"2,78
align="right"53 077

valign="top" " bgcolor="#EFEFEF" 21
valign="top" " bgcolor="#EFEFEF" Rio Grande do Sul
align="center"Porto Alegre
align="center"11
align="right"281 734

bgcolor="#EFEFEF" 22
bgcolor="#EFEFEF" Rondônia
align="center"Porto Velho
align="center"1,38
align="right"237 565

bgcolor="#EFEFEF" 23
bgcolor="#EFEFEF" Roraima
align="center"Boa Vista
align="center"0,324
align="right"224 118

bgcolor="#EFEFEF" 24
bgcolor="#EFEFEF" Santa Catarina
align="center"Florianópolis
align="center"5,36
align="right"95 285

bgcolor="#EFEFEF" 25
bgcolor="#EFEFEF" São Paulo
align="center"São Paulo
align="center"37
align="right"248 177

bgcolor="#EFEFEF" 26
bgcolor="#EFEFEF" Sergipe
align="center"Aracaju
align="center"1,78
align="right"21 962

bgcolor="#EFEFEF" 27
bgcolor="#EFEFEF" Tocantins
align="center"Palmas
align="center"1,16
align="right"277 298

"5" Stan na 2000
}

Demografia


{class="wikitable"
!style="background-color:#E9E9E9" align=center "3"Metropolie

!style="background-color:#E9E9E9" align=left Główne
miasto
!style="background-color:#E9E9E9" align=rightStan
!style="background-color:#E9E9E9" align=rightLudność
(mln)

São Paulo
São Paulo
15,7

Rio de Janeiro
Rio de Janeiro
11,4

Belo Horizonte
Minas Gerais
4,98

Porto Alegre
Rio Grande do Sul
4,18

Recife
Pernambuco
3,73

Brasília
Dystrykt Federalny
3,6

Fortaleza
Ceará
3,42

Salvador
Bahia
3,35

Kurytyba
Paraná
3,25

Campinas
São Paulo
2,63

Belém
Pará
2,09

Goiânia
Goiás
2,01

Santos
São Paulo
1,48

Vitória
Espírito Santo
1,44

São Luís
Maranhão
1,3

Natal
Rio Grande do Norte
1,24

Maceió
Alagoas
1,12

Joinville
Santa Catarina
1,02

João Pessoa
Paraíba
0,999
}

Współczesny skład etniczny Brazylii jest odzwierciedleniem jej historii. Ponad połowę mieszkańców Brazylii stanowią ludzie rasy białej oraz kreole. Murzyni stanowią około 7% ogółu ludności, Indianie 1%. Resztę stanowi ludność mieszana – Mulaci i Metysi.

Językiem urzędowym w Brazylii jest język portugalski, który jednak różni się znacznie od używanego w Portugalii. Przede wszystkim brazylijski jest bardziej miękki i melodyjny, jest też wzbogacony szeregiem słów i zwrotów z języków brazylijskich Indian i byłych niewolników z Afryki. Różni się także pisownią. W gminie São Gabriel da Cachoeira językami urzędowymi są dodatkowo języki indiańskie: nheengatu, tukano i baniwa. Poza tym w użyciu są także języki włoski, hiszpański, niemiecki.

Statystyki demograficzne

---
!"2" align="center" (2011)
---
Liczba ludności
203 429 773
---
!"2" Ludność według wieku
---
0-14 lat
26,2% (mężczyźni 27 219 651/kobiety 26 180 040)
---
15-64 lat
67% (mężczyźni 67 524,642/kobiety 68 809 357)
---
ponad 64 lata
6,7% (mężczyźni 5 796 433/kobiety 7 899 650)
---
!"2" Wiek (mediana)
---
W całej populacji
29,3 lat
---
Mężczyzn
28,3 lat
---
Kobiet
30,1 lat
---
Przyrost naturalny
1,134%
---
Współczynnik urodzeń
17,79 urodzin/1000 mieszkańców
---
Współczynnik zgonów
6,36 zgonów/1000 mieszkańców
---
Współczynnik migracji
-0,09 migrantów/1000 mieszkańców
---
!"2" Ludność według płci
---
przy narodzeniu
1,05 mężczyzn/kobiet
---
poniżej 15 lat
1,04 mężczyzn/kobiet
---
15-64 lat
0,98 mężczyzna/kobietę
---
powyżej 64 lat
0,73 mężczyzn/kobiet
---
w całej populacji
0,98 mężczyzn/kobiet
---
!"2" Umieralność noworodków
---
W całej populacji
21,17 śmiertelnych/1000 żywych
---
płci męskiej
24,63 śmiertelnych/1000 żywych
---
płci żeńskiej
17,53 śmiertelnych/1000 żywych
---
!"2" Oczekiwana długość życia
---
W całej populacji
72,53 lat
---
Mężczyzn
68,97 lat
---
Kobiet
76,27 lat
---
Rozrodczość
2,18
---
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS
0,7% (2003)
---
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS
660 000 (2003)
---
Liczba zmarłych na HIV/AIDS
15 000 (2003)
}

Religia

Brazylijski Kościół katolicki jest największą narodową wspólnotą wiernych na świecie. Obecnie katolicy stanowią około 62-63% społeczeństwa. W São Paulo jest 54% katolików. Liczbę regularnie praktykujących szacuje się na 19-25%, chociaż w miastach praktykuje nieco mniej niż na prowincji. Widoczny jest odpływ wiernych do takich pochodzących głównie z USA wspólnot, jak Świadkowie Jehowy, mormoni (ok. 1 mln), adwentyści czy różne kościoły ewangelikalne, głównie zielonoświątkowe. Liczbę protestantów szacuje się na około 19-20%. Dodatkowo występują spirytualiści i animiści (1,4%), wyznawcy candomblé i okultyzmu (0,5%), buddyści i szintoiści (0,2%) oraz pozostali (1,7%). Niewierzący stanowią 7,4-10% społeczeństwa.
Dane z 2000:

Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. "Operation World", oraz z innych źródeł.</ref>

Kultura

Przemieszanie elementów europejskich, afrykańskich i amerykańskich wytworzyło nową oryginalną kulturę. Najsłynniejszym festiwalem rozsławiającym Brazylię na cały świat jest odbywający się przed Wielkim Postem karnawał w Rio de Janeiro. Zawsze zaczyna się w sobotę przed Środą Popielcową i trwa nieprzerwanie cztery dni i noce. Narodowym tańcem jest Samba przywieziona przez niewolników z Angoli. Największym rzeźbiarzem okresu kolonialnego był Aleijadinho. Autorem narodowej powieści pod tytułem Os Sertões jest Euclides da Cunha.

Sport w Brazylii

Najpopularniejszym sportem w Brazylii jest piłka nożna. Reprezentacja Brazylii 5 razy zdobyła Mistrzostwo Świata. Za jednego z najlepszych w historii dyscypliny piłkarza na świecie wielu uważa Brazylijczyka Pelé.

Ogromną popularnością w Brazylii cieszą się wyścigi Formuły 1. Brazylijczycy doczekali się wielu wspaniałych kierowców. Szczególnie wspominają tragicznie zmarłego Ayrtona Sennę, który uważany jest za najlepszego kierowcę w historii F1. Obecnie w tej serii wyścigowej startują Felipe Massa i Rubens Barrichello.

Również w siatkówce halowej mężczyzn Brazylia od 5 lat jest absolutnym dominatorem, gdyż od 2003 roku wygrała większość ważnych turniejów międzynarodowych. Jednym z sukcesów jest pokonanie reprezentacji Polski w finale MŚ 2006 3:0. Największą gwiazdą reprezentacji Brazylii jest od ponad 10 lat Giba. W tej dyscyplinie warto odnotować również sukcesy pochodzących z tego kraju pań.

Coraz popularniejsza na świecie (i również w Polsce) staje się pochodząca ze stanu Bahia capoeira – tradycyjna brazylijska sztuka walki połączona z elementami tańca i egzotyczną muzyką. Sekcje różnych grup 'capoeira' prężnie działają też w wielu miastach Polski. Prócz capoeira Brazylijczycy opracowali kilka innych sztuk walki, takich jak luta livre i BJJ – brazylijską odmianę jiu-jitsu.

Brazylia zorganizuje Mistrzostwa Świata w piłce nożnej w 2014.

W 2016 roku w Rio de Janeiro odbędą się Letnie Igrzyska Olimpijskie.

Gospodarka

Ekonomia kraju opiera się na eksploatacji przebogatych zasobów naturalnych, rolnictwie (największa na świecie ilość upraw kawy) i szybko rozwijającym się przemyśle.

W roku 2008 PKB wyniósł 1665 mld USD (10 326 USD na jednego mieszkańca). Pewien problem stanowi wysokie zadłużenie zagraniczne przekraczające 179 mld USD, jednak cały dług nie przekracza bezpiecznego poziomu 50% PKB.

Armia

Brazylia w składzie swoich sił zbrojnych posiada siły lądowe, marynarkę wojenną (Marinha do Brasil) w jej składzie lotnictwo morskie i piechotę morską (Corpo de Fuzileiros Navais) oraz siły powietrzne (Forca Aerea Brasileira). Brazylia realizowała program nuklearny mający na celu pozyskanie broni jądrowej. Został on jednak anulowany.

Związki z Polską

W Brazylii mieszka wiele osób polskiego pochodzenia. Polonia w Brazylii liczy sobie, według różnych źródeł, od 800 tysięcy do 3 milionów osób<ref>Polacy i osoby polskiego pochodzenia w Brazylii.</ref>.

W celu reprezentowania wspólnoty brazylijsko-polskiej i jednoczenia Polaków rozsianych po całym terytorium Brazylii, w 1990 powstał Braspol, z siedzibą w Kurytybie.

Zobacz też


}}




Brasilien
Brazil
Brésil