Białystok


Białystok ( (lit. Balstogė, ros. Белосток, białorus. Беласток, jid. ביאַליסטאָק) – miasto na prawach powiatu w północno-wschodniej Polsce, w Nizinie Północnopodlaskiej leżące nad rzeką Białą. Jest stolicą województwa podlaskiego i siedzibą władz ziemskiego powiatu białostockiego.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 295 198 mieszkańców<ref name="Ludność2010-06"></ref>.

Wśród miast wojewódzkich Polski, Białystok jest 2. miastem pod względem gęstości zaludnienia, 11. pod względem ludności i 13. pod względem powierzchni.

Białystok pełni funkcję administracyjnego, gospodarczego, naukowego i kulturalnego centrum regionu.
Miasto z przyległymi gminami tworzy aglomerację białostocką.

Położenie


Białystok leży na Wysoczyźnie Białostockiej, będącej częścią makroregionu Nizina Północnopodlaska. Znajduje się w centralnej części województwa podlaskiego.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 102,12&nbsp;km²<ref></ref>.

Historycznie Białystok leży na Podlasiu.

Uwarunkowania geograficzne (miasto leży w sąsiedztwie Białorusi, Litwy i Rosji) i historyczne sprawiły, że Białystok jest miejscem, gdzie od wieków żyli wspólnie ludzie różnych kultur, wyznań i narodowości, co ukształtowało specyficzny charakter miasta.

Warunki naturalne


Miasto jest położone nad rzeką Białą, będącą lewym dopływem Supraśli.

Klimat

Zgodnie z podziałem rolniczo-klimatycznym Polski Romualda Gumińskiego, Białystok położony jest w dzielnicy podlaskiej. Klimat jej jest wyraźnie chłodniejszy od innych dzielnic nizinnych. Średnie temperatury stycznia mieszczą się w granicach od -4 do -6&nbsp;°C, należą one do najniższych w Polsce. Średnia temperatura roczna wynosi ok. +7&nbsp;°C. Liczba dni mroźnych wynosi od 50 do 60, z przymrozkami od 110 do 138 dni, a czas zalegania pokrywy śnieżnej od 90 do 110 dni. Średnie sumy opadów rocznych oscylują wokół wartości 550&nbsp;mm, a okres wegetacyjny trwa 200 do 210 dni<ref>Białystok - Klimat - INFORMATOR BIAŁOSTOCKI</ref>

Inne ośrodki kultury

W Białymstoku działa kilkanaście bibliotek. Największe z nich to Książnica Podlaska oraz Biblioteka Uniwersytecka. Osoby starsze i niepełnosprawne mogą bezpłatnie korzystać z biblioteki Fundacji Edukacji i Twórczości, która oferuję usługę „Książka na telefon” skierowaną do osób nie będących w stanie dotrzeć osobiście do wypożyczalni. Pozostałe instytucje kulturalne to min. Białostocki Ośrodek Kultury, Centrum Kultury Prawosławnej, Centrum im. Ludwika Zamenhofa w Białymstoku, Dom Kultury "Śródmieście", Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury oraz Młodzieżowy Dom Kultury

Imprezy cykliczne w mieście

w Białymstoku

Festiwale mniejszości narodowych:

Sport i rekreacja

Kluby i organizacje sportowe

Lista drużyn biorących udział w rozgrywkach wojewódzkich i ogólnopolskich:
– Ruch Chorzów (09.11.2009)


! style="background: #B5B5B5;" Klub
! style="background: #B5B5B5;" Sport
! style="background: #B5B5B5;" Data powstania
! style="background: #B5B5B5;" Liga
! style="background: #B5B5B5;" Stadion/Boisko
! style="background: #B5B5B5;" Trener

Jagiellonia Białystok<ref></ref>
Piłka nożna
1920
Ekstraklasa
Stadion Miejski w Białymstoku
Tomasz Hajto

KS Włókniarz Białystok<ref></ref>
Piłka nożna
1947
IV Liga
Stadion Włókniarz Białystok
Artur Dakowicz

Hetman Białystok<ref></ref>
Piłka nożna
1948
IV Liga
Stadion Miejski w Białymstoku
Andrzej Pietrzyk

KKS Piast Białystok<ref></ref><ref></ref>
Piłka siatkowa
1998
PlusLiga Kobiet
Szkoła Podstawowa nr 50
Wiesław Czaja

PKK Żubry Białystok<ref></ref>
Koszykówka
2003
III Liga
Publiczne Gimnazjum nr 18
Marek Kubiak

KS Biatrans Białystok<ref></ref>
Koszykówka
2009
II Liga
VI LO w Białymstoku
Tomasz Kujawa

Lowlanders Białystok<ref></ref>
Futbol amerykański
2006
PLFA I
?
Łukasz Lewandowski, Tomasz Żukowski

ADH Białystok<ref></ref>
Hokej na lodzie
2006
Hokejowa Liga Open
Lodowisko MOSiR w Białymstoku
Marcin Radziszewski

UKS Wygoda Białystok<ref></ref>
Polski Związek Kolarski
?
?
?
Wiesław Grabek

Jagiellonia Judo Club Bialystok<ref></ref>
Judo
?
Polski Związek Judo
Szkoła Podstawowa nr 44
Marcin Orłowski, Jarosław Kazberuk, Cezary Kazberuk

Human Białystok<ref></ref>
Kick-boxing
?
Polski Związek Kickboxingu
?
Krzysztof Humeńczyk, Seweryn Szczepankowski

}

Obiekty sportowo-rekreacyjne

Stadiony i hale sportowe
Baseny
Korty tenisowe
Inne

Edukacja i nauka

zwany Wersalem Północy - siedziba Uniwersytetu Medycznego
na ul. Wiejskiej 45A
UwB na ul. Mickiewicza 1
na ul. Warszawskiej 63
na ul. Warszawskiej 50

Wyższe uczelnie

Instytucje Naukowo-Badawcze

Historia oświaty

We wrześniu i listopadzie 1939 roku w Białymstoku było 55 szkół wszystkich typów, w tym 6 gimnazjów państwowych, 6 gimnazjów prywatnych, liceum pedagogiczne i liceum handlowe. Po wejściu Białegostoku w skład Białoruskiej SRR władze radzieckie na ich bazie w roku szkolnym 1940/1941 zaczęły tworzyć technika, „dziesięciolatki”, „siedmiolatki” i szkoły początkowe. Wszystkie szkoły prywatne upaństwowiono. W ten sposób starano się upodobnić szkolnictwo do systemu panującemu w innych częściach ZSRR. Zmiany przerwał wybuch wojny niemiecko-radzieckiej<ref></ref>.

Najstarszą uczelnią w Białymstoku jest Uniwersytet Medyczny (zał. 1950, 3900 studentów), zarządzający dwoma szpitalami klinicznymi: Uniwersyteckim Dziecięcym Szpitalem Klinicznym i Uniwersyteckim Szpitalem Klinicznym. Dzięki Klinice Ginekologii UMB (pierwsze w Polsce zapłodnienie in vitro) oraz Kriobankowi Białystok jest znanym ośrodkiem leczenia niepłodności. Do grona najlepszych w Polsce placówek badających alergie pokarmowe należy III Klinika Chorób Dziecięcych UMB.

Politechnika Białostocka powstała w 1964 r. i obecnie jest największą uczelnią techniczną (15 tys. studentów) w północno-wschodniej Polsce.

W 1968 r. powstała filia Uniwersytetu Warszawskiego, która w 1997 r. przekształcona została w samodzielny Uniwersytet w Białymstoku (16 tys. studentów). Jest to największa uczelnia w województwie podlaskim.

Białostockie środowisko muzyczne dążyło do utworzenia uczelni muzycznej, mającej być kontynuatorką tradycji Konserwatorium Wileńskiego. Udało się to w 1974 roku. Powstała wtedy filia warszawskiej Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej (później Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina). Filia dostała już od macierzystej uczelni zgodę na usamodzielnienie się.

W 1975 r. powstał Wydział Sztuki Lalkarskiej Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie, który z Białostockim Teatrem Lalek, rozsławił miasto i uczynił je polskim centrum sztuki lalkarskiej.

Po 1990 roku w Białymstoku zaczęły powstawać uczelnie prywatne (obecnie jest ich 12), są to m.in. Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania (zał. 1993, jedna z najlepszych niepaństwowych uczelni magisterskich w Polsce) oraz Wyższa Szkoła Ekonomiczna (1996).

Uczelnie niepubliczne – Wyższa Szkoła Administracji Publicznej w Białymstoku 1996, najlepsza polska uczelnia zawodowa 2005 i 2007 wg rankingu "Rzeczpospolitej" i "Perspektyw"). Została założona przez Fundację Rozwoju Demokracji Lokalnej. Od roku akademickiego 2008/2009 istnieje tam możliwość kształcenia na studiach drugiego stopnia (studia magisterskie) na kierunku "administracja".

W Białymstoku działa również Archidiecezjalne Wyższe Seminarium Duchowne, a także Sekcja św. Jana Chrzciciela Papieskiego Wydziału Teologicznego, która prowadzi Studium Teologii.

Lokalne media

Wspólnoty wyznaniowe




Buddyzm

Chrześcijaństwo

Katolicyzm

Miasto jest stolicą metropolii i archidiecezji białostockiej Kościoła rzymskokatolickiego. Powstanie diecezji, a następnie archidiecezji i metropolii białostockiej zakończyło okres tymczasowej administracji kościelnej na ziemiach białostocczyzny należących przez wieki do diecezji wileńskiej, a które po II wojnie światowej pozostały w granicach Polski. Ojciec Święty Jan Paweł II w dniu 5 czerwca 1991 r., w czasie wizyty w Białymstoku ogłosił decyzję o utworzeniu diecezji białostockiej<ref name=autonazwa3>Archidiecezja Białostocka</ref>. W dniu 25 marca 1992 r., Jan Paweł II w bulli Totus Tuus Poloniae Populus dokonał reorganizacji metropolii i diecezji polskich. Dokumentem tym podniósł diecezję białostocką do rangi archidiecezji i ustanowił metropolię białostocką, składającą się z archidiecezji białostockiej oraz diecezji łomżyńskiej i drohiczyńskiej. Utworzenie diecezji białostockiej (1991) i podniesienie jej do rangi arcybiskupstwa, a Białegostoku do godności stolicy metropolii (1992), było ukoronowaniem procesu usamodzielniania się tego Kościoła lokalnego<ref name=autonazwa3 />. Pierwszym arcybiskupem metropolitą białostockim w dniu 25 marca 1992 r. został mianowany dotychczasowy biskup białostocki dr Edward Kisiel, któremu papież w czasie uroczystej Mszy św. w bazylice św. Piotra na Watykanie dnia 29 VI 1992 r. wręczył paliusz arcybiskupi. Abp Kisiel odbył uroczysty ingres do Bazyliki Metropolitalnej Białostockiej w dniu 4 X 1992 r.<ref name=autonazwa3 />

Miasto posiada 36 parafii, które znajdują się 6 dekanatach. W Białymstoku znajduje się również Archidiecezjalne Wyższe Seminarium Duchowne oraz filia Papieskiego Wydziału Teologicznego. Na Uniwersytecie w Białymstoku istnieje Międzywydziałowa Katedra Teologii Katolickiej.

Prawosławie

Miasto jest stolicą diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Białystok jest największym skupiskiem wyznawców prawosławia w Polsce. Istnieje tu 12 parafii prawosławnych<ref>Łącznie z parafiami w Fastach i Zaściankach, obejmującymi swoim zasięgiem część Białegostoku</ref> (w tym 1 wojskowa). Działają m.in. Centrum Kultury Prawosławnej, Radio Orthodoxia, Bractwo Świętych Cyryla i Metodego, Bractwo Młodzieży Prawosławnej, Chór AKSION oraz Prawosławny Ośrodek Miłosierdzia "Eleos". Diecezja posiada także własną przychodnię. Wydawane są czasopisma: "Arche. Wiadomości Bractwa", "Fos" oraz "Przegląd Prawosławny". Odbywają się liczne prawosławne festiwale, m.in. Międzynarodowy Festiwal Hajnowskie Dni Muzyki Cerkiewnej oraz Białostockie Dni Muzyki Cerkiewnej. W strukturach Uniwersytetu w Białymstoku działa Katedra Teologii Prawosławnej. W pobliskim Supraślu znajduje się Akademia Supraska oraz męski Klasztor Zwiastowania Bogurodzicy, a w podbiałostockiej wsi Zwierki – żeński Klasztor Narodzenia Bogurodzicy. W Białymstoku znajduje się największa w Polsce świątynia prawosławna, Cerkiew Świętego Ducha. Od 2007 r. w Białymstoku działa Prawosławna Szkoła Podstawowa im. św. św. Cyryla i Metodego. Na razie w szkole jest jedna klasa.

Protestantyzm

W Białymstoku działalność prowadzą następujące kościoły protestanckie: parafia luterańska, 2 zbory zielonoświątkowe, 2 zbory baptystów, zbór Kościoła Bożego w Chrystusie oraz zbór Adwentystów Dnia Siódmego.

Mormoni
Świadkowie Jehowy
Wolni Badacze Pisma Świętego

Islam

W stolicy województwa mieszkają również muzułmanie ponad 2 tys. (gł. Tatarzy). Działa tu Centrum Islamskie, Dom Modlitwy oraz organizacje: Muzułmańska Gmina Wyznaniowa, Stowarzyszenie Studentów Muzułmańskich oraz Muzułmańskie Stowarzyszenie Kształtowania Kulturalnego. Wydawane jest czasopismo "Pamięć i trwanie". Budowane jest także Centrum Kultury Islamu oraz meczet.

Judaizm

W 1931 roku w Białymstoku mieszkało 40 tysięcy Żydów na ok. 100 tysięcy mieszkańców , funkcjonowało ponad 60 synagog oraz innych placówek żydowskich. W 2008 roku w mieście z inicjatywy Fundacji Uniwersytetu w Białymstoku utworzono turystyczno-edukacyjny Szlak Dziedzictwa Żydowskiego<ref>kronika projektu Szlak Dziedzictwa Żydowskiego [dostęp 21 lipca 2009]</ref>.

Baha'i

Pierwsze artykuły o bahaitach w lokalnej prasie ukazały się w lokalnej prasie w drugiej połowie 1991 roku po wizytach bahaitów esperantystów oraz innych nauczycieli z Polski i zza granicy. W lipcu 1992 roku pierwszym białostockim bahaitą został Jan Zimnoch. We wrześniu utworzone zostało pierwsze Lokalne Zgromadzenie Duchowe składające się z dziewięciu dorosłych bahaitów, w tym czterech czarnoskórych studentów medycyny.
W październiku 1992 roku odbywa się na terenie Szkoły Gastronomicznej Jesienna Szkoła Baha'i, na którą przyjeżdża kilkadziesiąt osób z Polski i zza granicy. Inne ciekawe wydarzenia tego roku odbywają się w Akademii Medycznej, Klubie Esperanto, Klubie Herkulesy.
W kolejnych latach bahaici organizują kameralne spotkania modlitewne, spotykają się na świętach, uczestniczą też w międzynarodowych projektach, m.in. spotykając się z bahaitami ze wspólnot Białorusi, Litwy, Łotwy, Estonii, Rosji i Ukrainy.
Na dzień dzisiejszy w Polsce mieszka ok. 400 wyznawców, z czego kilkunastu w Białymstoku.

Linki zewnętrzne

Bezpieczeństwo

Stacjonuje tu 18 Pułk Rozpoznawczy (ul. Kawaleryjska).

Administracja


Białystok ma status miasta na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miasta Białystok 28 radnych. Organem wykonawczym władz jest prezydent miasta. Siedziba władz miasta znajduje się na ul. Słonimskiej.

Prezydenci Białegostoku:

II Rzeczpospolita
III Rzeczpospolita

W 2007 roku władze miasta powołały do życia Młodzieżową Radę Miasta, która jest organem samorządowym młodzieży zamieszkałej na terenie Białegostoku i uczącej się w szkołach gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych w mieście. Młodzieżowa Rada jest apolitycznym organem konsultacyjnym dla organów samorządu miejskiego<ref>Uchwała Nr XIX/197/07 Rady Miasta Białegostoku z dnia 26 listopada 2007 roku</ref>.

Białystok jest stolicą województwa podlaskiego, Urząd Wojewódzki mieści się na ulicy Mickiewicza. Miasto jest siedzibą starostwa powiatu białostockiego.

Białystok należy do kilku organizacji miejskich: Unia Metropolii Polskich, Euroregion Niemen, Fundacja Zielone Płuca Polski (siedziba), Eurocities.

Podział administracyjny


Zgodnie z uchwalonym podziałem administracyjnym, Białystok podzielony jest na 28 osiedli, z których każde posiada swoją radę i zarząd.

Do zadań organów osiedla należy dbanie o potrzeby mieszkańców, m.in. załatwianie spraw związanych z życiem osiedla, zapewnianie ścisłego współdziałania z organami władz miasta w sprawach związanych z osiedlem, wyrażanie opinii, o które zwrócą się organy miasta, organizowanie prac mieszkańców na rzecz osiedla, współdziałanie z jednostkami organizacyjnymi.

Miasta partnerskie

Komunikacja

Białystok to największy węzeł komunikacyjny północno-wschodniej Polski. Przez miasto przebiega linia kolejowa o znaczeniu europejskim Warszawa – Suwałki – Kowno – Ryga – Tallinn, która krzyżuje się tu z linią kolejową Ełk – Czeremcha – Siedlce. Białystok posiada bezpośrednie połączenia kolejowe między innymi z: Warszawą, Olsztynem, Bydgoszczą, Gdańskiem, Poznaniem. Pociągi lokalne docierają do Suwałk, Ełku, Sokółki, Kuźnicy, Czeremchy, Łap, Szepietowa, Czyżewa, a do niedawna również do Małkini.

Rozwinięta jest również komunikacja autobusowa. Dominującą pozycję na rynku przewozów autobusowych ma przedsiębiorstwo PKS Białystok, które utrzymuje wiele linii dalekobieżnych ( m.in. do Warszawy, Zakopanego, Zielonej Góry, Gdańska, Szczecina, Lublina, Gołdapi, Suwałk) oraz lokalnych do większości miast i wsi województwa podlaskiego. Coraz większą rolę odgrywają też przewoźnicy prywatni obsługujący połączenia m.in. do Warszawy, Moniek, Bielska Podlaskiego, Czeremchy, Czarnej Białostockiej i Tykocina oraz Krynek.

Drogi


Przez Białystok przebiega międzynarodowa drogowa trasa europejska , pokrywająca się na terenie kraju z drogą krajową , łącząca kraje Europy Zachodniej ze Skandynawią, znana też pod nazwą Via Baltica. W mieście krzyżuje się ona z drogą krajową . Planowana jest ich rozbudowa do standardu dróg ekspresowych: oraz .
Z Białegostoku biegnie również droga krajowa , którą można dojechać do przejścia granicznego z Białorusią (Bobrowniki-Bierestowica).

W skrócie

Kolej


Komunikacja miejska

Aglomerację białostocką obsługuje Urząd Miasta w Białymstoku (Wydział Transportu Miejskiego). Białystok jest największym miastem w Polsce posiadającym tylko jeden rodzaj komunikacji miejskiej (autobusową). W ramach komunikacji organizowanej przez UM w Białymstoku operują trzy przedsiębiorstwa autobusowe: Komunalny Zakład Komunikacyjny, Komunalne Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej oraz Komunalne Przedsiębiorstwo Komunikacyjne, jeszcze istniała spółka BIATRA.

Białostocka komunikacja miejska wyróżnia się prowadzeniem mobilnego systemu informacji o rozkładzie jazdy, który jest dostępny także dla osób niewidomych i słabowidzących – Ginger.

W czerwcu 2009 roku powstał Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej w Białymstoku. Stowarzyszenie ma na celu usprawnianie funkcjonowania komunikacji miejskiej w mieście poprzez m.in. działania na rzecz poprawy infrastruktury drogowej, działania o charakterze doradczym przejawiające się poprzez formułowania wniosków dotyczących pomysłów działań na rzecz poprawy funkcjonowania komunikacji. Celem statutowym organizacji jest również zachowanie wycofanych, nie raz już zabytkowych i unikatowych autobusów, które stanowią historyczną wartość dla komunikacji miejskiej w Białymstoku. Stowarzyszenie skupia przede wszystkim młodych mieszkańców Białegostoku, zainteresowanych tematyką obejmującą zagadnienia związane z komunikacją miejską, ekonomiką transportu, a także entuzjastów starej motoryzacji. Spotkania organizowane są cyklicznie w każdą pierwszą i trzecią niedzielę miesiąca.

Obecnie miasto Białystok posiada 41 linii autobusowych, w tym 28 linii miejskich dziennych (1 - 28), 3 linie miejskie nocne (3N, 5N, 21N) oraz 10 linii podmiejskich (100 - 107,110,111). (stan na 01.03.2012&nbsp;r.)

Infrastruktura rowerowa

W Białymstoku od połowy lat 90. wybudowano ponad 40&nbsp;km dróg rowerowych. Przyjęty w połowie lat 90. XX w. tzw. AZ Plan zakładał pokrycie całego miasta gęstą siecią ścieżek, jednak część projektu nie została zrealizowana. Obecnie przy prawie każdej większej inwestycji drogowej jest tworzona wydzielona droga dla rowerów.
Liczba ścieżek rowerowych wzrasta dzięki ujmowaniu w ramach inwestycji drogowych również sąsiadujących traktów rowerowych. Istnieje również plan połączenia ścieżką rowerową wszystkich województw Polski Wschodniej, dzięki czemu Białystok znalazłby się w ciągu "północ - południe" rowerowej komunikacji.

Lotnisko

Na obszarze miasta istnieje lotnisko sportowe Aeroklubu Białostockiego. Od wielu lat trwają dyskusje co do miejsca lokalizacji, celowości i zakresu działania nowego lotniska, gdyż z uwagi na położenie miasta nie będzie miało ono charakteru portu lotniczego.
Decyzją z dnia 31 lipca 2009 r. zarząd województwa postanowił, iż podlaskie lotnisko regionalne, będzie budowane w Sanikach, znajdujących się około 27&nbsp;km od centrum Białegostoku.

Urodzeni w Białymstoku

- twórca języka esperanto
- lekarz , wynalazca szczepionki przeciwko wirusowi polio
- ostatni Prezydent RP na Uchodźstwie
- aktor

Honorowi obywatele Białegostoku<ref>Honorowi Obywatele Białegostoku</ref><ref>Honorowi Obywatele Białegostoku</ref>

Zobacz też

Linki zewnętrzne