Ateny


Athens
Barcelona
Bejrut
Belgrad
Betlejem
Bukareszt
Cali
Chicago
Cuzco
Erywań
Los Angeles
Lublana
Moskwa
Nikozja
Neapol
Paryż
Pekin
Seul
Stambuł
Tirana
Waszyngton
}}
Ateny (nowogr. Αθήνα = Athina, st.gr. = Athenai, łac. Athenae) – stolica i największe miasto Grecji. Jeden z najważniejszych ośrodków turystycznych Europy z zabytkami kultury antycznej.

Ludność

Nominalnie Ateny to tylko centralna część metropolii, prawnie stanowiąca samodzielną gminę miejską o tej właśnie nazwie – liczy 796 tys. mieszkańców, zameldowanych tu na powierzchni 38,964&nbsp;km² podzielonej na 7 dzielnic. Niemniej obszar metropolitalny Wielkich Aten, odpowiadający polskiemu znaczeniu słowa "miasto", składa się z kilkunastu gmin, które zrosły się w jeden organizm miejski liczący 4,01 miliona mieszkańców (zameldowanych w roku 2004)<ref>źródło danych statystycznych</ref> i 411,717&nbsp;km². Te dane nie obejmują osób zamieszkałych, lecz niezameldowanych w Atenach, gdyż w Grecji zmiana meldunku nie jest dla Greka obowiązkowa i wystarcza rejestracja obywatela w miejscowości przechowywania rejestru urodzeń. Według danych Ministerstwa Oświaty, 38% dzieci szkolnych, uczących się w gminie "Ateny", nie posiada greckich korzeni rodzinnych. Przyjmuje się, że Ateny zamieszkuje także ponad milion cudzoziemców, także przeważnie niezameldowanych. Na podstawie nowego prawa imigracyjnego, dzieci cudzoziemców, urodzone w Grecji i uczęszczające do greckich szkół, od 2010 roku będą mogły ubiegać się o greckie obywatelstwo<ref>projekt ustawy o obywatelstwie dotyczący 250 tysięcy dzieci cudzoziemców http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_politics_0_23/12/2009_113525</ref>.

Geografia

Za teren Aten ich mieszkańcy uznają całą szczelnie zabudowaną równinę, rozciągającą się pomiędzy Zatoką Sarońską Morza Egejskiego a czterema górami i częściowo także na ich zboczach. Są to wzgórza:

Przedmieścia, przelewające się już także poza te granice, w mowie potocznej uważane są jednak już za oddzielne miejscowości.

Ateny zbudowano na twardym, lecz aktywnym sejsmicznie górotworze skał osadowych, przedzielonym trzema uskokami tektonicznymi, toteż od lat 30. XX wieku w budownictwie obowiązują technologie antysejsmiczne. Po ostatnim silnym trzęsieniu ziemi, które miało miejsce w 1999 r., przepisy te zaostrzono, obejmując nimi także remonty starszych budynków. Dodatkową przeszkodę geologiczną oraz pułapkę prawną i ekonomiczną stanowią dla budownictwa powszechnie odkrywane w trakcie prac budowlanych fundamenty kolejnych, nieznanych wcześniej budowli starożytnych.

Klimat

Klimat podzwrotnikowy, stepowy (Klasyfikacja klimatów Köppena: BSh). Średnia temperatura w styczniu: 8.9&nbsp;°C, w lipcu: 27.2&nbsp;°C. Mniej niż 380 milimetrów opadów rocznie.

Historia

Sąsiadujące z akropolem Wzgórze Muz oraz Pnyks, w ogromnej części pokryte są śladami rozległego osadnictwa z okresu neolitu. Zalążkiem Aten historycznych była warownia z okresu mykeńskiego (połowa II tysiąclecia p.n.e.) na wzgórzu Akropolis; później wokół niego, na sąsiadujących wzgórzach powstało rozległe miasto z agorą, areopagiem (miejscem sądów), szeregiem świątyń i gmachów użyteczności publicznej. Akropolis przekształciło się w miejsce kultu (akropol ateński). W 480 roku p.n.e. miasto zniszczyli
Persowie, odbudowę Temistokles rozpoczął od wzniesienia nowych murów. Szczególny rozkwit przypadł na panowanie Peryklesa (443-429 p.n.e.). Zmodernizowano wtedy Akropolis i połączono Ateny z Pireusem i z Faleronem, tzw. Długimi Murami. Powstała tak obwarowana przestrzeń, w trójkącie, pomiędzy tymi miejscowościami, w razie wojny zapewnić miała osłonę także ludności prowincji, mogąc pomieścić nawet do miliona osób. Zakładano, że zaopatrzenie zapewni oblężonym silna flota wojenna. Fortyfikacja pełniła swą funkcję w trakcie II wojny peloponeskiej. Stłoczenie dużej liczby ludności, bez uprzedniego zabezpieczenia warunków sanitarnych, doprowadziło wtedy do wybuchu epidemii, w 431 p.n.e..

W okresie starożytności Ateny były państwem-miastem (polis) o ustroju demokracji bezpośredniej, jednym z najważniejszych w starożytnej Grecji. Ateny liczące w tamtych czasach ok. 100 tys. mieszkańców stały się centrum umysłowym Hellady, promieniującym na ówczesny świat (m.in. Fidiasz, Sokrates, Platon, Arystoteles) oraz silnym ośrodkiem politycznym (Ateński Związek Morski). W roku 338 p.n.e. utrata niepodległości na rzecz Macedonii, później władców hellenistycznych, a wreszcie Rzymu. Po zdobyciu i złupieniu miasta przez Sullę (86 p.n.e.) wyraźnie utraciły na znaczeniu, choć nadal otaczane opieką, m.in. przez Hadriana (łuk, dokończenie Olimpiejonu). Ateny zostały spustoszone m.in. przez
Herulów i Wizygotów. Sprowadzone do drugorzędnej roli przez panujących od 1458 Turków. 26 września 1687 pocisk wystrzelony przez Wenecjan trafia w turecki magazyn amunicji urządzony w Partenonie na Akropolu. W 1834 król Grecji, Otton Bawarski przenosi stolicę z Nafplionu do liczących wtedy około 6 tysięcy mieszkańców Aten, rozpoczyna się budowa Pałacu Królewskiego (w okolicy placu Syntagma, dziś budynek parlamentu). Budowę ukończono w 1838. W 1896 mają miejsce pierwsze Igrzyska Olimpijskie ery nowożytnej. Od 1941 do 1944 miasto jest pod okupacja niemiecką. 12 października 1944 do Aten wkraczają oddziały brytyjskie<ref>Ateny od środka Elisabeth Boleman-Herring, Wydawnictwo RM 2003,ISBN 83-7243-293-7</ref>.
Od 3 grudnia 1944 do 12 stycznia 1945, z przerwami na negocjacje i święta Bożego Narodzenia, trwają w Atenach walki<ref>Wydarzenia te opisuje hasło Wojna domowa w Grecji, temat "Dekemvriana".</ref> pomiędzy oddziałami Brytyjskimi, siłami królewskimi i byłymi formacjami hitlerowskimi z jednej strony, a zgrupowaniem greckich, lewicowych, republikańskich partyzantów ELAS i greckimi komunistami, z drugiej strony. W trakcie tych starć brytyjskie lotnictwo wojskowe i marynarka wojenna bombardowały Ateny i Pireus, interweniowały też brytyjskie czołgi. Wg różnych szacunków zginęło wtedy od 4 do 12 tysięcy osób.

Zabytki

Do najważniejszych zabytków Aten należą:
Popularne trasy spacerowe, wzdłuż ważnych zabytków:

Muzea Ateńskie

W Wielkich Atenach funkcjonuje ponad 80 placówek muzealnych. Do najważniejszych należą:

Gospodarka

Siedziba banków, towarzystw ubezpieczeniowych i licznych firm żeglugowych. Rozwinięty, różnorodny przemysł Aten dostarcza ok. 70% przem. produkcji krajowej. W aglomeracji Aten szczególnie rozbudowane są obiekty obsługi ruchu turystycznego, infrastruktura portowa i obsługa handlu hurtowego, przemysły stoczniowy i petrochemiczny, z licznymi terminalami naftowymi i gazoportami, produkcja wyposażenia hotelarskiego i gastronomii. Działają też duże fabryki branży AGD (spółka Bosch-Siemens-Pitsios), bardzo liczne zakłady przetwórstwa spożywczego, branża skórzano-obuwnicza, odzieżowa, chemiczna, farmaceutyczna i meblarska. Ważny węzeł komunikacyjny (lotnisko międzynarodowe, porty, autostrady, linie kolejowe).

Transport

Komunikacja miejska

Miasto ma trzy linie metra oznaczone kolorami, aktualnie o długości 73&nbsp;km, systematycznie rozbudowywane o nowe odcinki i stacje. Linia niebieska dociera na lotnisko. Na obszarze całych Wielkich Aten funkcjonuje gęsta sieć autobusowa i trolejbusowa oraz kilka linii nowoczesnych szybkich tramwajów. Aglomerację przecina nowoczesna kolej podmiejska "Proastiakos", wzdłuż jednej z autostrad, docierając także na główne lotnisko. Miasto przecięte jest dwiema autostradami oraz opasane trzema ich odgałęzieniami (obwodnicami zewnętrznych dzielnic).

Publiczna komunikacja międzymiastowa

Opiera się głównie o zawsze bardzo ruchliwe dworce autobusowe uspołecznionej firmy transportowej KTEL, zlokalizowane w pobliżu autostrad oraz o liczne linie promowe, korzystające z portów w Pireusie i Rafinie. Ateńczycy często korzystają też z linii lotniczych.

Transport lotniczy

Międzynarodowy port lotniczy Ateny – Eleftherios Venizelos położony jest około 20&nbsp;km na wschód od centrum miasta i obsługuje około 14 mln (2008) pasażerów rocznie<ref>http://www.aia.gr/UserFiles/File/trafficStatistics/2009/oct/161525_2009_pax_eng.pdf</ref>.

Połączenia kolejowe

Do niedawna były bardzo słabo wykorzystywane. Ulega to zmianie, dzięki inwestycjom. Toteż dobry, europejski standard osiągnęły pociągi Intercity, łączące Ateny z Salonikami, a dalej jadące już nieco wolniej, korzystające ze stacji Larissas. Nowoczesne jest też połączenie podmiejskie "Proastiakos", docierające na półwysep Peloponez, a docelowo do Patry, prosto z lotniska międzynarodowego Eleftherios Venizelos, lub ze stacji Peloponissou. Obie ateńskie stacji kolejowe (Larissas i Peloponissou) położone są obok siebie, dojazd metrem.

Sport

Mit o pochodzeniu nazwy miasta

Bogowie olimpijscy podzielić chcieli między siebie wszystkie miasta i regiony na ziemi, aby wyznaczyć okolice, w których mieliby doznawać szczególnego kultu. Bogini Atena i król mórz, Posejdon, pokłócili się o Ateny, gdyż było to wielkie, najważniejsze chyba miasto w całej Helladzie. Sami mieszkańcy miasta zbudowanego wokół skały Akropol zaproponowali „zawody”. Miasto zostanie nazwane imieniem tego boga, który podaruje im najbardziej przydatny prezent. Posejdon dotknął zbocza Akropolu i ze szczeliny trysnęło źródełko. Atena włócznią dotknęła wolnej przestrzeni tuż obok źródełka. W tym miejscu wyrosło pierwsze drzewko oliwne. Miasto to zostało nazwane od imienia Ateny.

Podział administracyjny

Podział administracyjny Aten

Od strony administracyjnej Ateny właściwe podzielone są na siedem dzielnic, które nie posiadają nazw, a tylko numery. Każda z tych dzielnic utrzymuje samodzielnie infrastrukturę komunalną i zarządza swoim obszarem. Niemniej Ateny zachowały również powszechnie używany podział na dzielnice historyczne mające swoje własne nazwy. Tego podziału używa się w przybliżeniu również jako oddzielnych okręgów wyborczych.

Podział administracyjny aglomeracji

{ style="width:640px; float:left; margin-right:20px"
+ Większa część gmin miejskich, wchodzących w skład zwartej zabudowy Wielkich Aten (bez Pireusu, gmin północno-zachodnich oraz gmin południowo-wschodnich)
style="font-size:0.8em; line-height:0.8em; width:120px"
1 Ateny
2 Kalithea
3 Moschato
4 Tawros
5 Egaleo
6 Aghia Warwara
7 Chaidhari
8 Peristeri
9 Petrupoli
10 Ilion
11 Kamatero
12 Agii Anarghiri
13 Nea Chalkidhona
14 Nea Filadelfia
15 Nea Jonia
16 Neo Iraklio
17 Metamorfosi
18 Likowrisi
19 Pewki
20 Marusi
21 Kifisia
22 Melisia
23 Nea Erithrea
24 Ekali
style="font-size:0.8em; line-height:0.8em; width:120px"
25 Nea Pendeli
26 Pendeli
27 Wrilisia
28 Chalandri
29 Aghia Paraskiewi
30 Cholargos
31 Papagu
32 Nea Psichiko
33 Psichiko
34 Filothei
35 Galaci
36 Zoghrafu
37 Kesariani
38 Wirona
39 Imitos
40 Dafni
41 Nea Smirni
42 Faliro
43 Aghios Dimitrios
44 Ilupoli
45 Arghirupoli
46 Alimos
47 Eliniko
48 Glifada
style="font-size:0.8em; line-height:0.8em;"
}
Gminy tworzące Wielkie Ateny razem z Pireusem stanowią jeden, wspólny miejski organizm, z nieprzerwaną, wielkomiejską zabudową ulic. Administracyjnie należą jednak do różnych nomosów, czyli zarządzają nimi różni nomarchowie. Toteż jednostką administracyjną koordynującą ich działania oraz zarządzającą częścią wspólną miejskiej infrastruktury jest region Attyka (Υπερνομαρχία Αττικής). Pozostałe dwa nomosy regionu Attyka mają charakter okolic podmiejskich.

Zobacz też