Antyle Holenderskie


Antyle Holenderskie (nid. Nederlandse Antillen, ang. The Netherlands Antilles, papiamento Antia Hulandes) – istniejące w latach 1848-2010 holenderskie terytorium autonomiczne w Małych Antylach (Ameryka Środkowa) obejmujące 5 wysp na Morzu Karaibskim: dwie większe u wybrzeży Wenezueli: Curaçao (444 km²) i Bonaire (288 km²) oraz trzy mniejsze na wschód od Portoryko (Wyspy Podwietrzne): Saba (13 km²), Sint Eustatius (21 km²) i południowa część Sint Maarten (34 km²) – część północna należy do Francji i jest znana jako Saint-Martin.

Warunki naturalne

Wyspy głównie nizinne, zbudowane ze skał wapiennych, z rozwiniętymi zjawiskami krasowymi, jedynie Sint Eustatius i Saba są wyżynne, pochodzenia wulkanicznego. Najwyższe wzniesienie stanowił wygasły wulkan Mount Scenery (887 m n.p.m.) na wyspie Saba. Wyspy otoczone rafami koralowymi. Klimat podrównikowy, na północy wilgotny, na południu suchy. Częste huragany. Średnia temperatura w styczniu 20 °C, w lipcu 28 °C. Średnie roczne sumy opadów od 500 do 1000 mm. Brak stałej sieci rzecznej. Słodką wodę uzyskuje się z destylacji wody słonej. Roślinność stepowa i zarośla krzewiaste oraz suche lasy równikowe. Świat zwierzęcy i roślinny chroniony jest w kilku parkach narodowych i rezerwatach przyrody o łącznej powierzchni 13,5 ha, m.in.: Washington-Slagbaii, Bonaire, Christoffel.

Historia

Wyspy północne odkryte zostały już w 1493 przez samego Kolumba, natomiast południowe (Arubę, Bonaire i Curaçao, czyli tzw. holenderskie ABC) – 6 lat później przez Alonso de Hojeda. Najwcześniej skolonizowaną wyspą była Curaçao, gdzie w 1527 powstało pierwsze hiszpańskie osiedle. W 1632 Holendrzy pojawili się na Sint Eustatius, a dwa lata później zajęli Arubę, Bonaire i Curaçao (zobacz: Holenderska Kompania Zachodnioindyjska West-Indische Compagnie). W 1648 wyspa Sint Maarten została podzielona między Holendrów i Francuzów (ta część nazywana jest Saint-Martin). W latach 1828-1945 znane pod nazwą Holenderskie Indie Zachodnie. W 1949 wyspy te utworzyły połączone terytorium zależne Antyli Holenderskich, a w 5 lat później uzyskały status kraju autonomicznego wchodzącego w skład Królestwa Niderlandów. Władzę sprawuje lokalny parlament (Stany Antyli Holenderskich) oraz rząd powoływany przez gubernatora z nadania królewskiego. Od 1983 prowadzone są rozmowy nad przyznaniem wyspom niepodległości. W roku 1986 od Antyli Holenderskich odłączyła się wyspa Aruba i utworzyła samodzielną jednostkę w ramach Królestwa Niderlandów.

Likwidacja terytorium

W wyniku referendum przeprowadzonego na poszczególnych wyspach wchodzących w skład terytorium, 1 lipca 2007 roku Antyle Holenderskie miały rozpaść się na 5 osobnych terytoriów. Jednak w wyniku decyzji z listopada 2006 postanowiono odroczyć ten proces, wyznaczając nową datę na 15 grudnia 2008. Jednak i ta data nie została dotrzymana, a przyszły status wysp został określony 30 września 2009<ref>nrc.nl – International – Netherlands Antilles to cease to exist as a country</ref>. Kolejny termin został ustalony na 10 października 2010 r. Po podziale Antyli Holenderskich wyspy Curaçao i Sint Maarten uzyskały status analogiczny do tego jaki ma Aruba (kraje stowarzyszone z Królestwem Niderlandów, lecz nie wchodzące w jego skład), a wyspy Bonaire, Saba i Sint Eustatius stały się holenderskimi "gminami zamorskimi", które będą mogły zostać włączone, jeśli sobie tego zażyczą, do Unii Europejskiej jako jej regiony peryferyjne. Pod koniec 2009 władze Bonaire postanowiły jednak przeprowadzić kolejne referendum (pierwotnie zaplanowane na 15 stycznia 2010), w którym mieszkańcy mieli się opowiedzieć, czy wyspa ma zostać częścią Holandii (tak jak przewidywały dotychczasowe ustalenia), czy też śladem Curaçao i Sint Maarten stać się osobnym krajem stowarzyszonym<ref>Bonaire referendum week before election</ref>. Ewentualne przegłosowanie statusu kraju stowarzyszonego przez mieszkańców Bonaire mogłoby zachwiać całym procesem przekształcania Antyli Holenderskich – wg rządu holenderskiego wówczas nie było już możliwości przyznania Bonaire innego statusu niż negocjowany do tej pory (gmina zamorska Holandii), a jeżeliby mieszkańcy Bonaire go odrzucili w referendum, to jedynym akceptowanym przez Holandię rozwiązaniem byłoby przyznanie niepodległości wyspie<ref>Bijleveld-Schouten says ‘No’ to Bonaire free association</ref>. Referendum, o którym mowa, zaplanowane pierwotnie na 15 stycznia, zostało jednak najpierw przesunięte na marzec 2010<ref>Dutch Antilles go to polls</ref>, zaś w lutym gubernator Antyli Holenderskich odwołał głosowanie<ref>Bonaire referendum cancelled</ref>. Ostatecznie 10 października Antyle Holenderskie przestały istnieć.

Gospodarka

Podstawą gospodarki było przetwórstwo ropy naftowej ze złóż w Wenezueli. Odbywało się ono w jednym z największych na świecie zakładów rafineryjno-petrochemicznych na Curaçao. Duże znaczenie miała również bankowość, handel w portach wolnocłowych a także turystyka, jako że corocznie przybywało tu ok. 1,4 mln turystów. Ze względu na suchy klimat i słabe gleby uprawiane tu były jedynie warzywa i owoce, m.in. pomarańcze służące do produkcji słynnego likieru curaçao.

Poważnym problemem Antyli Holenderskich był niedobór wody pitnej. Z tego względu na tych wyspach znajdują się największe na świecie stacje odsalania wody morskiej.

Demografia

Większość mieszkańców wysp to Murzyni i Mulaci, posługujący się językiem papiamento – mieszaniną hiszpańskiego, portugalskiego, niderlandzkiego, angielskiego, francuskiego i języków afrykańskich. Formalnie językiem urzędowym był niderlandzki.
Religie (dane z roku 2000):



Niederländische Antillen
Netherlands Antilles
Antilles néerlandaises