Andreas Schlüter
, 1689–1706
Andreas Schlüter Młodszy (ur. 20 maja 1660 najprawdopodobniej w Gdańsku lub 20 maja 1664 w Hamburgu<ref name="ADB"/>, zm. 1714 w Sankt Petersburgu<ref group="uwaga">Inne źródła podają jako datę urodzin 13 lipca 1659, patrz </ref>) − niemiecki rzeźbiarz i architekt, przedstawiciel nurtu klasycyzującego w sztuce baroku.
Biografia
Pierwsze nauki pobierał u gdańskiego rzeźbiarza Davida Christopha Sapobiusa (zm. 1710)<ref name="NDB"/>. Początkowo działał w Polsce, na dworze warszawskim króla Jan III Sobieskiego, współpracując z architektem niderlandzkiego pochodzenia Tylmanem z Gameren (1632–1706)<ref name="NDB"/>. W okresie hitlerowskiego reżimu "w drodze uznania szczególnych zasług dla kultury niemieckiej na ziemiach polskich" warszawski plac Krasińskich nazwano w latach 1941–1945 imieniem Andreasa Schlütera (niem. Andreas-Schlüter-Platz)<ref name="NDB"/>.
W 1694 Schlüter przeprowadził się do Brandenburgii na dwór księcia Fryderyka Wilhelma, późniejszego króla Prus<ref name="NDB"/>. 25 czerwca 1694 został wykładowcą rzeźby w nowo powstałej berlińskiej Akademie der Künste<ref name="NDB"/>. W 1695 odbył dwie podróże studialne do Holandii i Francji, a rok później wyjechał do Włoch, gdzie zapoznał się z dziełami Michała Anioła, Berniniego i Borrominiego<ref name="NDB"/>.
2 listopada 1699 został kierownikiem budowy zamku berlińskiego, a w 1704 objął stanowisko Oberbaudirektor – nadzorował prace nad przebudową zamku królewskiego w Berlinie i sporządził plany pałaców w Charlottenburgu i Poczdamie<ref name="NDB"/>. Zwolniony ze stanowiska kierownika budowy zamku pod koniec 1706 w związku z aferą budowlaną przy wznoszeniu stumetrowej wieży, która musiała zostać rozebrana z powodu błędów konstrukcyjnych<ref name="NDB"/>. W 1707, po obsunięciu się ziemi przy pałacu Freienwalde (niem. Schloß Freienwalde) stracił również stanowisko Oberbaudirektora<ref name="NDB"/>. Po utracie pracy Schlüter przeszedł kryzys twórczy i załamanie nerwowe<ref name="NDB"/>. Dopiero w 1710 powrócił do architektury, projektując na zlecenia prywatne<ref name="NDB"/>.
1 maja 1713 wstąpił do służby cara Rosji Piotra I Wielkiego i rozpoczął prace m.in. nad Pałacem Letnim<ref name="NDB"/>. Współpracował z Johannem Friedrichem Braunsteinem i Georgiem Johannem Mattarnovi, którzy kończyli lub rozwijali projekty Schlütera<ref name="NDB"/>. Zmarł pod koniec maja 1714 w Petersburgu<ref name="NDB"/>.
Wybrane dzieła
Jego najwybitniejszym dziełem jest dekoracja rzeźbiarska Zeughausu (Starego Arsenału) w Berlinie, składająca się m.in. z 22 zworników przedstawiających głowy ludzi umierających na polu bitwy.
Najważniejszy budynek jego projektu, zamek w Berlinie został zburzony w 1950 po częściowym zniszczeniu podczas II wojny światowej.
Jego pomnik konny księcia Fryderyka Wilhelma na dziedzińcu pałacu w Charlottenburgu, odlany w jednym kawałku wg metody Johanna Jacobiego, to pierwszy tego typu obiekt na terenie Niemiec<ref name="NDB"/>.
W Polsce
- po 1681 – rzeźby o tematyce mitologicznej na elewacjach i we wnętrzach pałacu królewskiego w Wilanowie w Warszawie (wspólnie ze sztukatorem Szwanerem)
- 1686 – epitafium kanonika Adama Konarskiego (zm. 1683) w katedrze we Fromborku
- 1692–1693 – nagrobki członków rodziny Sobieskich w farze w Żółkwi (zachowane dwa z trzech)
- 1677–1699 – dekoracje tympanonów pałacu Jana Dobrogosta Krasińskiego w Warszawie, przedstawiające zwycięstwo wodza rzymskiego Marka Waleriusza Maximusa nad Gallami (uważane za najwybitniejsze dzieło Schlütera w Polsce)
- ok. 1690 – drewniany ołtarz główny w kościele Bernardynów na Czerniakowie w Warszawie
- 1688–1690 – krucyfiks w kościele św. Antoniego i św. Piotra w Węgrowie
- 1693 – portret biskupa Jana Małachowskiego z jego nagrobka w katedrze wawelskiej w Krakowie
W Niemczech
- 1698–1699 – dekoracja Zeughausu (Starego Arsenału) w Berlinie
- 1699–1707 – Zamek w Berlinie, zniszczony w czasie II wojny światowej i ostatecznie wyburzony przez władze komunistyczne w 1950, choć jego stan pozwalał na odbudowę; zachował się ryzalit wejściowy, przeniesiony w inne miejsce
- 1689–1706 – pomnik konny Wielkiego Elektora brandenburskiego księcia Fryderyka Wilhelma na dziedzińcu pałacu w Charlottenburgu
- 1700 – nagrobek Männlicha w kościele św. Mikołaja w Berlinie
- 1705–1713 – zespół sarkofagów królewskich w berlińskiej katedrze
- 1711–1712 – willa Kamecke w Berlinie<ref name="NDB"/> (zburzona)
W Rosji
- Letni Pałac Piotra I w Sankt Petersburgu<ref name="NDB"/>
Dzieła przypisywane Schlüterowi
- 1678–1681 – dekoracja rzeźbiarska fasady Kaplicy Królewskiej w Gdańsku
- 1680 – rzeźby na fasadzie kamienicy przy Długim Targu 20 w Gdańsku
- krucyfiks w ołtarzu Św. Krzyża w kościele franciszkanów w Warszawie
- ok. 1690 – ołtarz główny w kościele św. Antoniego i św. Piotra w Węgrowie
- grota Pałacu Letniego Piotra I w Sankt Petersburgu
- pałac Peterhof<ref name="NDB"/>
- pałacyk Montplaisir<ref name="NDB"/>
</ref>
<ref name="ADB"></ref>
}}