Afera korupcyjna w polskiej piłce nożnej

Afera korupcyjna w polskiej piłce nożnej – medialne określenie nieprawidłowości i przestępstw popełnianych przez sędziów piłkarskich, piłkarzy, trenerów, działaczy klubowych i działaczy związkowych w strukturach PZPN i okręgowych związkach piłkarskich związanych z pozasportowym wpływem na przebieg rozgrywek ligowych i pucharowych piłki nożnej mężczyzn w Polsce. Ściganie takich działań przez organy wymiaru sprawiedliwości stało się możliwe po wprowadzeniu z dniem 1 lipca 2003<ref>Art. 296b dodany przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. (Dz.U.03.111.1061)</ref> do kodeksu karnego przestępstwa tzw. przekupstwa sportowego.

Przebieg śledztwa

Postępowania karne prowadzone były przez prokuratorów z Wydziału VI ds. przestępczości zorganizowanej Prokuratury Okręgowej we Wrocławiu, a następnie przez prokuratorów z Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu.

Śledztwo dotyczące domniemanej korupcji w polskiej piłce nożnej rozpoczęło się w maju 2004, po zamieszczeniu artykułu we wrocławskiej edycji Gazety Wyborczej. Według dziennikarzy tego dziennika, przed rozegranym 8 maja 2004 meczem II ligi, pomiędzy Polarem Wrocław i Zagłębiem Lubin (0:4), piłkarze obu klubów kontaktowali się ze sobą celem ustawienia wyniku spotkania. Ten wątek, w mediach zwany sprawą Polaru, w toku śledztwa został wydzielony do osobnego postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową Wrocław-Psie Pole.

Sprawa największej ujawnionej korupcji w polskim futbolu uzyskała jeszcze większy rozgłos rok później – w maju 2005, kiedy to dzięki współpracy Policji z prezesem GKS Katowice Piotrem Dziurowiczem (w późniejszych wywiadach<ref name="sport.gazeta.pl">gazeta.pl: Dziurowicz o korupcji w futbolu - część 1</ref><ref>gazeta.pl: To Listkiewicz jest winny</ref> dla Gazety Wyborczej z 3 i 4 sierpnia 2005 Dziurowicz szczegółowo opisał sytuację w polskiej piłce nożnej w ostatnich latach) - podczas prowokacji policyjnej - przyjmowania łapówki - aresztowano pierwszoligowego sędziego piłkarskiego Antoniego Fijarczyka oraz obserwatora meczowego i szefa Kolegium Sędziów przy Śląskim ZPN Mariana Duszę (do wręczenia kontrolowanej łapówki doszło 20 maja 2005, a podejrzanych zatrzymano 21 maja 2005). Aresztowanie pierwszego arbitra w śledztwie prezes PZPN Michał Listkiewicz skwitował słowami wśród dziesięciu tysięcy arbitrów niestety znalazła się jedna tzw. czarna owca<ref>90minut.pl: Pierwszoligowy sędzia zatrzymany pod zarzutem przyjęcia łapówki</ref>. Rozwijające się dynamicznie postępowanie objęło znacznie większą liczbę sędziów piłkarskich, obserwatorów i kwalifikatorów sędziowskich, także szefa szkolenia sędziowskiego i przewodniczących kolegiów sędziów przy wojewódzkich związkach piłkarskich. Opierając się na zeznaniach zatrzymanych w niecały miesiąc później aresztowano kolejnego sędziego Krzysztofa Zdunka.
W wywiadzie dla Gazety Wyborczej<ref name="sport.gazeta.pl"/> Piotr Dziurowicz wskazał na kluby Katowice, Bełchatów, Śląsk Wrocław, Górnik Łęczna, Szczakowianka Jaworzno, Wisła Płock jako na zespoły biorące udział w ustawianiu meczów.

Efektem zeznań wcześniej zatrzymanych osób była kolejna fala zatrzymań w środowisku piłkarskim z początku lipca 2005. Wątek ten, związany z działalnością korupcyjną dwóch piłkarzy Piasta Gliwice – podejrzenie kupienia dwóch wiosennych meczów w sezonie 2003/2004 z Aluminium Konin (22 maja 2004, 1:0; sprawa wydała się, gdy jeden z piłkarzy Aluminium odmówił sms-em wyjazdu do Gliwic powiadamiając o sprzedaniu meczu kierownika konińskiej drużyny) i Polarem Wrocław (11 czerwca 2004, 2:0) oraz prezesa tego klubu – podejrzenie "ustawienia" wyniku meczu ze Świtem NDM w sezonie 2004/2005 (23 października 2004, 2:1), został również wydzielony do osobnego śledztwa<ref>Dziennik Zachodni: Postawili krzyżyk? Piłkarskie lato z prokuraturą w tle</ref><ref>wp.pl (PAP): 10 pkt kary dla Piasta Gliwice</ref>.

Według wrocławskiej prokuratury dużą grupą, która kupowała i sprzedawała mecze w polskiej lidze kierował były działacz Amiki WronkiRyszard Forbrich znany w środowisku jako "Fryzjer". Prokuratura stawia mu ponad 50 zarzutów dotyczących korupcji, z których głównym jest założenie i kierowanie jedną ze zorganizowanych grup przestępczych działających w środowisku polskiego futbolu od roku 2000<ref>wp.pl: Gang "Fryzjera" nie był jedynym?</ref>. Grupa miała zajmować się tzw. ustawianiem meczów piłkarskich w polskich I, II oraz III lidze a F. nakłaniać, pośredniczyć i wręczać łapówki m.in. sędziom piłkarskim i obserwatorom PZPN. Miał w ten sposób wpłynąć na wyniki ponad 30 meczów. Przegląd Sportowy w sierpniu 2006 opublikował tzw. listę Fryzjera – listę sędziów piłkarskich, z którymi "Fryzjer" według dziennika rzekomo próbował utrzymywać kontakty.

W lipcu 2007 prowadzenie śledztwa przejęła Prokuratura Apelacyjna we Wrocławiu<ref>90minut.pl: Obserwator Józef D. zatrzymany w związku z aferą korupcyjną</ref>.

Procesy karne

Sprawa Polaru

Śledztwo w sprawie Polaru zakończyło się serią procesów sądowych toczących się przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu od 24 stycznia 2006, w którym oskarżeni byli czterej byli piłkarze Polaru oraz Zagłębia Lubin<ref>pzpn.pl: Kolejni sędziowie zatrzymani</ref><ref>gazeta.pl: Rozpoczął się proces piłkarzy oskarżonych o korupcję</ref><ref>pzpn.pl: Rozpoczął się proces w tzw. sprawie Polaru</ref>. Ze względu na zły stan zdrowia psychicznego jednego z czterech oskarżonych piłkarzy proces już w marcu 2006 został odroczony do 6 kwietnia<ref>pzpn.pl: Proces piłkarzy oskarżonych o korupcję odroczony</ref> a następnie z podobnych powodów na wniosek obrońców – utajniony<ref>pzpn.pl: Proces piłkarzy oskarżonych o korupcję - utajniony</ref>. Początkowo, 10 czerwca 2008, nieprawomocnym wyrokiem sądu ukaranych zostało dwóch byłych piłkarzy Polaru Wrocław: Tomasz R. i Jacek S. (4 miesiące w zawieszeniu na 2 lata), jednocześnie byłego zawodnika Zagłębia Lubin Zbigniewa M. oraz byłego zawodnika Polaru Marka G. sąd uniewinnił i utajnił uzasadnienie wyroku<ref>90minut.pl: Dwóch piłkarzy skazanych za korupcję</ref>. Sąd apelacyjny uchylił wyrok.
Na początku marca 2009, w kolejnej odsłonie procesu, Zbigniew M. przyznał się do udziału w ustawieniu meczu i zgodził się na karę roku więzienia i grzywnę. Natomiast Jacek S. i Tomasz R. początkowo zgodzili się na wyrok bez procesu, następnie zmienili zdanie, gdyż nie byli w stanie oddać łapówki, jaką mieli przyjąć. Ich proces oraz Marka G. będzie się toczył osobno<ref>90minut.pl: Zbigniew M. zgodził się na karę więzienia i grzywnę</ref>. Już 7 kwietnia wszyscy oskarżeni piłkarze nie przyznali się przed sądem do zarzutów i odmówili składania zeznań<ref>90minut.pl: Byli piłkarze Polaru i Zagłębia Lubin nie przyznają się do ustawiania meczów</ref>.

Proces ws. Arki Gdynia

14 grudnia 2007 rozpoczął się przewód sądowy ws. domniemanej korupcji w Arce Gdynia. Na ławie oskarżonych zasiadły 34 osoby, z których 17 poddało się dobrowolnie karze. Pozostałym 17 oskarżonym prokuratura zarzuciła przestępstwa m.in. z art. 258 i 296b kodeksu karnego tj. udział i kierowanie związkiem przestępczym mającym na celu nieuczciwe zachowania w związku z organizacją profesjonalnych zawodów sportowych (łącznie zarzutów było ponad 200, w tym "ustawienie" 41 meczów<ref name="pięciu">rp.pl: Pięciu pójdzie siedzieć</ref>).
3 kwietnia 2009 sąd I instancji uznał wszystkich oskarżonych za winnych stawianych im zarzutów i wydał wyroki skazujące:

Ponadto wszyscy oskarżeni zostali ukarani grzywnami finansowymi<ref>90minut.pl: Zapadły wyroki w aferze korupcyjnej Arki</ref>. Sąd zgodził się również na używanie pełnych nazwisk skazanych, jak i ujawnianie ich wizerunków<ref name="pięciu"/>.

16 września 2009 do Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu trafiły odwołania dotyczące powyższego wyroku. Złożyły je zarówno prokuratura, jak i obrońcy oskarżonych. Procesu w tej sprawie można spodziewać się w grudniu<ref>90minut.pl: Apelacje od wyroków w procesie korupcyjnym Arki Gdynia</ref>.

Proces ws. Korony Kielce

31 grudnia 2008 skierowany został do Sądu Rejonowego Wrocław-Śródmieście akt oskarżenia w tzw. "wątku Korony Kielce" przygotowany przez prokuratorów z Wydziału XI Prokuratury Krajowej we Wrocławiu. Oskarża się w nim 43 osoby: 19 piłkarzy, 12 sędziów, 6 obserwatorów PZPN oraz 6 trenerów i działaczy o "ustawienie" 23 meczów w lll ligowym sezonie 2003/04. Spośród oskarżonych 28 osób przyznało się do zarzutów i mogły one być skazane bez procesu<ref>gazeta.pl: Hermes może zostać oskarżony o korupcję. Korona ustawiła 28 z 30 meczów?</ref><ref>90minut.pl: Akt oskarżenia w sprawie Korony gotowy</ref><ref>90minut.pl: Szczegóły aktu oskarżenia w sprawie Korony Kielce</ref>.

16 września 2009 przed obliczem "Temidy" stanęła grupa "skruszonych" – przyznających się do winy i chcących poddać się karze dobrowolnie. Kielecki sąd skazał:
  1. byłego trenera Korony Dariusza W. na trzy lata więzienia w zawieszeniu na pięć lat, 100000 złotych grzywny, 3 letni zakaz działalności w profesjonalnym futbolu, pokrycie kosztów sądowych w wysokości 20470 zł<ref name=dw_aw>90minut.pl: Dariusz W. i Andrzej W. skazani za udział w korupcji</ref>
  2. byłego trenera bramkarzy Korony Andrzeja W. na dwa i pół roku w zawieszeniu na trzy lata, 30000 złotych grzywny, roczny zakaz działalności w profesjonalnej piłce nożnej, pokrycie 6470 zł kosztów sądowych<ref name=dw_aw/>
  3. byłego sędziego piłkarskiego Krzysztofa Z. na rok i dwa miesiące więzienia w zawieszeniu na 2 lata, grzywnę, przepadek 300&nbsp;zł łapówki i 2-letni zakaz działalności w profesjonalnym futbolu<ref name=more_kkk>90minut.pl: Kolejni skazani za korupcję w Koronie usłyszeli wyroki</ref>
  4. byłego sędziego piłkarskiego Janusza G. na rok i dwa miesiące więzienia w zawieszeniu na 2 lata, grzywnę, przepadek 300&nbsp;zł łapówki i 3-letni zakaz działalności w profesjonalnym futbolu<ref name=more_kkk/>
  5. byłego sędziego piłkarskiego Waldemara T. na rok i dwa miesiące więzienia w zawieszeniu na 2 lata, grzywnę, przepadek 400&nbsp;zł łapówki, 3-letni zakaz działalności w profesjonalnym futbolu<ref name=more_kkk/>
  6. byłego obserwatora PZPN Edwarda D. na 1,5 roku więzienia w zawieszeniu na 3 lata, grzywnę, przepadek 900&nbsp;zł łapówki i 5-letni zakaz działalności w profesjonalnym futbolu<ref name=more_kkk/>
  7. byłego trenera i byłego p.o. prezesa Motoru Lublin Romana D. na 1,5 roku więzienia w zawieszeniu na 3 lata, grzywna, przepadek 7.000&nbsp;zł łapówki i 2-letni zakaz działalności w profesjonalnym futbolu<ref name=more_kkk/>

Na kolejnym posiedzeniu 21 września sąd zajmie się m.in. byłym kapitanem kielczan – Arkadiuszem B.<ref>90minut.pl: Proces ws. korupcji w Koronie rozpocznie się 16 września</ref><ref name=more_kkk/>. Proces tych, którzy nie przyznają się do zarzutów (m.in. trenera Jerzego E. juniora i Hermesa N. S.) rozpocznie się 23 września przed Sądem Rejonowym w Kielcach<ref>gazeta.pl: Na pierwszy ogień trener Dariusz W.</ref>.

Konsekwencje

W związku z aferą oskarżono około 600 osób<ref>Informacja uzyskana przez 143 </ref> stan 6 października 2011, obserwatorów, sędziów, działaczy klubowych, trenerów (w tym byłego selekcjonera rerezentacji narodowej), piłkarzy a nawet masażystów Górnika Łęczna oraz Lecha Poznań<ref name="90minut.pl">90minut.pl: Zbigniewowi Wójcikowi postawiono zarzuty korupcyjne</ref>, sekretarkę Arki Gdynia czy burmistrza Janikowa<ref>sport.pl: Korupcja w futbolu: burmistrz Janikowa zatrzymany</ref> – część z nich aresztowano, część po złożeniu zeznań zwolniono (w tym kilkunastu za kaucją z zakazem opuszczania kraju). Na koniec października 2008 według danych z wrocławskiej Prokuratury Krajowej<ref>sport.pl: Ćwiąkalski:skala korupcji w futbolu bardzo duża</ref> w proceder korupcyjny były zaangażowane 52 kluby piłkarskie<ref>90minut.pl: Sędzia Robert J. zatrzymany przez CBA</ref>.

Rozmiary afery korupcyjnej sięgające zarządu PZPN (w styczniu 2007 zatrzymano<ref>dziennik.pl: Członek zarządu PZPN Wit Żelazko trafił za kratki</ref> Wita Żelazko - jednego z członków Zarządu, byłego arbitra, obserwatora i komentatora piłkarskiego stacji Canal+ Sport, eksperta od spraw sędziowskich) i brak zdecydowanej reakcji na nie, były jednym z przyczynków do zawieszenia przez Ministra Sportu Tomasza Lipca Zarządu Związku i wprowadzenia doń kuratora w okresie 19 stycznia-5 marca 2007 (więcej w haśle PZPN).

Także najważniejsi sponsorzy rozgrywek piłkarskich w Polsce – Telekomunikacja Polska S.A. (główny sponsor reprezentacji i właściciel operatora sieci komórkowej PTK Centertel, sponsora Orange Ekstraklasy) oraz – po raz pierwszy już w sierpniu 2005 roku, po publikacji w Gazecie Wyborczej wywiadów z Piotrem Dziurowiczem<ref>gazeta.pl: Canal+: Wyczyścić za wszelką cenę</ref> – stacja telewizyjna Canal+ (właściciel praw do transmisji I ligowych meczów piłkarskich) zdecydowanie wyrazili swoje zaniepokojenie zjawiskiem<ref>gazeta.pl: Sponsor reprezentacji grozi PZPN-owi</ref>, przejawem czego było m.in. odwołanie przez Canal+ w 2007 roku dorocznej uroczystej gali towarzyszącej wręczaniu nagród ufundowanych przez stację – Piłkarskich Oscarów a także ograniczenie liczby kategorii, tak "by nagrodzić wyłącznie piłkarzy, a nie całe środowisko futbolowe"<ref>pzpn.pl: Canal Plus odwołał galę - Piłkarskie Oscary 2007</ref>. W wywiadzie z 27 lutego 2007 udzielonym Gazecie Wyborczej szef polskiego oddziału Canal+ Arnaud de Villeneuve przedstawił po raz kolejny poparcie firmy dla jak najszybszego oczyszczenia skorumpowanego środowiska, ukarania winnych i uzdrowienia polskiej piłki nożnej<ref>gazeta.pl: Canal+: Należy surowo karać za korupcję</ref>.

Sędziowie i obserwatorzy

Kluby, działacze i piłkarze

Kary dla klubów weszły w życie od sezonu 2007/2008.
Jednocześnie podjęto decyzję o uchyleniu zawieszenia i przywrócono Górnikowi Łęczna i Arce Gdynia możliwość uczestniczenia w rozgrywkach Orange Ekstraklasy<ref>90minut.pl: WD PZPN odwiesił Górnika Łęczna</ref><ref>90minut.pl: PZPN odwiesił Arkę</ref>.
25 kwietnia 2007 Komisja Odwoławcza PZPN (KO) uchyliła decyzję WD PZPN o zawieszeniu Arki Gdynia i Górnika Łęczna. W związku z tym, moc prawną utraciła również decyzja o przyznanych walkowerach w spotkaniach z udziałem tych drużyn<ref>pzpn.pl: Komisja Odwoławcza uchyliła kary Arce i Górnikowi</ref> i KL Ekstraklasy SA wyznaczyła nowe terminy spotkań w Orange Ekstraklasie<ref>Ekstraklasa SA: Terminarz zaległych spotkań Orange Ekstraklasy</ref>.
25 maja 2007 zarząd Arki<ref>90minut.pl: Arka złożyła odwołanie do Komisji Odwoławczej PZPN</ref> a 29 maja zarządy KSZO<ref>90minut.pl: KSZO odwołało się od decyzji o karach</ref> i Górnika Łęczna<ref>90minut.pl: Górnik Łęczna odwołał się od decyzji WD PZPN</ref> złożyły do KO PZPN odwołania od decyzji WD PZPN nakładających kary na ich kluby. 31 maja WD zadecydował o nierozpatrywaniu odwołania Arki oraz o niekierowaniu tej sprawy do Piłkarskiego Trybunału Arbitrażowego (organu, który według nowego statutu PZPN zastąpi w kompetencjach rozwiązaną Komisję Odwoławczą) ze względu na fakt, że klub dobrowolnie poddał się wymierzonej przez WD karze<ref name=autonazwa3 />.
21 czerwca 2007 Związkowy Trybunał Piłkarski rozpatrzył złożone wcześniej cztery odwołania i podjął następujące decyzje<ref>90minut.pl:Decyzje w sprawie ukaranych klubów. Polkowice w IV lidze</ref><ref> wp.pl/PAP: Trybunał Piłkarski PZPN podjął decyzje w sprawie afery korupcyjnej</ref>:

Zobacz też

Linki zewnętrzne