9 września
Święta
- 9 – Władca Cherusków Arminius pokonał w Lesie Teutoburskim trzy rzymskie legiony. Rzym utracił Germanię na wschód od Renu.
- 337 – Konstantyn II został cesarzem rzymskim.
- 1000 – Zwycięstwo floty szwedzko-duńskiej nad norweską w bitwie morskiej pod Svold.
- 1087 – Wilhelm II został królem Anglii.
- 1493 – Zwycięstwo Turków nad Chorwatami w bitwie pod Krbavsko Polje.
- 1499 – Vasco da Gama powrócił do Lizbony z wyprawy do Indii.
- 1513 – Król Szkocji Jakub IV został pokonany i zabity przez Anglików w bitwie pod Flodden Field.
- 1543 – W kaplicy zamku w Stirling 9-miesięczna Maria Stuart koronowana na Królową Szkotów.
- 1570 – V wojna wenecko-turecka: Turcy zdobyli stolicę Cypru Nikozję i dokonali masakry obrońców i mieszkańców.
- 1668 – Premiera komedii Moliera Skąpiec.
- 1791 – Stolica USA otrzymała nazwę Waszyngton.
- 1798 – Zwycięstwo wojsk francuskich nad powstańcami szwajcarskimi w bitwie w kantonie Nidwalden.
- 1806 – W wyniku przejścia huraganu nad karaibską wyspą Dominika zginęło 457 osób.
- 1850:
- Kalifornia została jako 31. stan przyjęta do Unii.
- Utworzono Terytorium Nowego Meksyku.
- 1880 – Założono francuską kolonię Górny Senegal.
- 1886 – Podpisano konwencję berneńską o ochronie twórczości literackiej i artystycznej.
- 1888 – Wyspa Wielkanocna została anektowana przez Chile.
- 1892 – Amerykański astronom Edward Emerson Barnard odkrył księżyc Jowisza – Amalteę.
- 1896 – Niemiecki chirurg Ludwig Rehn przeprowadził pierwsza udaną operację serca.
- 1914 – I wojna światowa: zakończyła się I bitwa nad Marną. Wojska francusko-brytyjskie powstrzymały marsz Niemców na zachód.
- 1919 – U wybrzeży Kuby zatonął hiszpański statek pasażerski SS Valbanera z 488 osobami na pokładzie.
- 1922 – Wojna grecko-turecka: tureckie wojska, ścigając wycofujących się Greków, wkroczyły do Smyrny (Izmir).
- 1939 – II wojna światowa: rozpoczęto formowanie polskiej armii we Francji.
- 1940 – Włoskie lotnictwo zbombardowało Tel-Awiw, zabijając 130 osób.
- 1943 – Alianci dokonali desantu w rejonie Salerno w południowych Włoszech.
- 1944:
- Amerykański sekretarz stanu Henry Morgenthau przedstawił swój plan dotyczący przyszłości powojennych Niemiec.
- Komunistyczny bułgarski Front Ojczyźniany dokonał przewrotu, obalając proniemiecki rząd.
- Odpalenie pierwszych dwóch rakiet V2 na Londyn przez III Rzeszę.
- 1945 – Kapitulacja wojsk japońskich w drugiej wojnie chińsko-japońskiej.
- 1948 – Proklamowano Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną.
- 1954 – Trzęsienie ziemi w Orleansville w Algierii zabiło 1250 osób.
- 1960 – Podczas Igrzysk Olimpijskich w Rzymie sztangista Ireneusz Paliński zdobył złoty medal w wadze półciężkiej.
- 1961 – Wszedł do służby pierwszy amerykański krążownik rakietowy o napędzie atomowym ''USS Long Beach''.
- 1964 – Premiera filmu Żandarm z Saint-Tropez.
- 1965 – Rozpoczął działalność Uniwersytet Simona Frasera w Burnaby pod Vancouver w kanadyjskiej prowincji Kolumbia Brytyjska.
- 1969 – W wyniku zderzenia samolotu DC-9 z awionetką nad Fairland w Indianie zginęły 83 osoby.
- 1970 – Terroryści z Ludowego Frontu Wyzwolenia Palestyny porwali brytyjski samolot Vickers VC-10 lecący z Bahrajnu do Londynu, zmuszając go do wylądowania na lotnisku Zerqa w Jordanii.
- 1971 – Ukazał się album Imagine Johna Lennona.
- 1972:
- Na Igrzyskach Olimpijskich w Monachium Władysław Komar zdobył złoty medal w pchnięciu kulą.
- Oficjalna prezentacja Fiata 126 na salonie motoryzacyjnym w Turynie.
- 1975 – Wystrzelono amerykańską sondę marsjańską Viking 2.
- 1976 – W zderzeniu samolotów An-24 i Jak-40 nad rosyjskim Soczi zginęło 90 osób.
- 1978 – Wystrzelono radziecką sondę Wenus Wenera 11.
- 1983 – Przyjęto dokument końcowy KBWE.
- 1985 – Stany Zjednoczone ogłosiły sankcje gospodarcze wobec RPA.
- 1988 – W katastrofie wietnamskiego Tu-134 w Bangkoku zginęło 76 osób.
- 1991 – Tadżykistan proklamował niepodległość (od ZSRR).
- 2001:
- Alaksandr Łukaszenka wygrał ponownie wybory prezydenckie na Białorusi.
- Czas uniksowy przekroczył granicę miliarda sekund.
- Otwarto Muzeum Żydowskie w Berlinie.
- Wojskowy dowódca afgańskiego Sojuszu Północnego, Ahmad Szah Masud, zginął w zamachu bombowym dokonanym przez dwóch Arabów udających dziennikarzy.
- 2002:
- W indyjskim stanie Bihar wpadł do rzeki wykolejony pociąg osobowy; zginęło 119 osób.
- Wojna domowa w Burundi: wojska rządowe dokonały masakry co najmniej 173 nieuzbrojonych cywilów w miejscowości Itaba.
- 2004 – Przed australijską ambasadą w stolicy Indonezji Dżakarcie eksplodował samochód-pułapka. Zginęło 9 osób, ponad 150 zostało rannych.
- 2006:
- Rozpoczęła się misja STS-115 wahadłowca Atlantis.
- Rozpoczęła się podróż apostolska Benedykta XVI do Niemiec.
- 2007 – Na zawodach w Rieti Asafa Powell poprawił własny rekord świata w biegu na 100 m., doprowadzając go wówczas do 9,74 s.
- 2008:
- Asif Ali Zardari został prezydentem Pakistanu.
- Premier Tajlandii Samak Sundaravej został usunięty ze stanowiska przez Sąd Konstytucyjny.
- Rosja nawiązała stosunki dyplomatyczne z Abchazją i Osetią Południową.
- 2009:
- Otwarto metro w Dubaju.
- W serii powodzi błyskawicznych w północno-zachodniej Turcji zginęło 31 osób.
Urodzili się
- 214 – Aurelian, cesarz rzymski (zm. 275)
- 384 – Flawiusz Honoriusz, cesarz rzymski (zm. 423)
- 1427 – Thomas de Ros, baron de Ros, angielski polityk (zm. 1464)
- 1466 – Ashikaga Yoshitane, japoński shōgun (zm. 1523)
- 1585 – Armand Jean Richelieu, książę, francuski duchowny katolicki, kardynał, pierwszy minister króla Francji (zm. 1642)
- 1629 – Cornelis Tromp, holenderski admirał (zm. 1691)
- 1731 – Francisco Javier Clavijero, meksykański historyk, filozof (zm. 1787)
- 1737 – Luigi Galvani, włoski fizyk (zm. 1798)
- 1751 – Emanuel Schikaneder, niemiecki pisarz (zm. 1812)
- 1754 – William Bligh, brytyjski żeglarz, oficer marynarki, dowódca okrętu ''Bounty'' (zm. 1817)
- 1778 – Clemens Brentano, niemiecki pisarz (zm. 1842)
- 1820 – Giacomo Zanella, włoski poeta (zm. 1888)
- 1826 – Fryderyk I Badeński, wielki książę Badenii (zm. 1907)
- 1828 – Lew Tołstoj, rosyjski pisarz (zm. 1910)
- 1835 – Józef Piotrowski, komisarz Rządu Narodowego
- 1842 – Mikołaj Bibikow, rosyjski generał, prezydent Warszawy (zm. 1923)
- 1855 – Houston Stewart Chamberlain, niemiecki filozof pochodzenia brytyjskiego (zm. 1927)
- 1873 – Max Reinhardt, niemiecki reżyser teatralny i filmowy (zm. 1943)
- 1874 – Stefan Ossowski, polski inżynier elektryk, polityk, minister przemysłu i handlu (zm. 1936)
- 1881 – Aniela Salawa, błogosławiona, polska mistyczka (zm. 1922)
- 1890 – Harland Sanders, amerykański przedsiębiorca, założyciel KFC (zm. 1980)
- 1891 – Wacław Majewski, polski duchowny katolicki, biskup warszawski (zm. 1983)
- 1894 – Christian Donhauser, niemiecki lotnik wojskowy, as myśliwski (zm. 1919)
- 1897 – Antoni Odrowąż, polski aktor (zm. 1976)
- 1899 – Brassaï, węgierski fotograf, pisarz, rysownik, rzeźbiarz (zm. 1984)
- 1904 – Tadeusz Kapeliński, polski polityk, członek PKWN, minister poczt i telegrafów (zm. 1970)
- 1907 – Edward Szymański, polski poeta (zm. 1943)
- 1908:
- Cesare Pavese, włoski pisarz (zm. 1950)
- Edward Radulski, polski tancerz, choreograf, aktor (zm. 1975)
- 1911:
- Richard Baer, niemiecki działacz nazistowski, komendant obozów koncentracyjnych: Auschwitz-Birkenau i Mittelbau-Dora (zm. 1963)
- Kozaburo Yoshimura, japoński reżyser filmowy (zm. 2000)
- 1914:
- Józef Teliga, polski działacz społeczny i polityczny, pułkownik AK (zm. 2007)
- Walenty Wójcik, polski duchowny katolicki, biskup sandomierski (zm. 1990)
- 1918 – Oscar Luigi Scalfaro, włoski polityk, prezydent Włoch (zm. 2012)
- 1919 – John Ljunggren, szwedzki lekkoatleta, chodziarz (zm. 2000)
- 1920 – Wiesław Jażdżyński, polski pisarz (zm. 1998)
- 1921:
- Karol Chodura, polski operator filmowy (zm. 2001)
- Andrzej Dobrowolski, polski kompozytor, pedagog (zm. 1990)
- Wacław Szybalski, polski naukowiec, genetyk, biotechnolog
- 1922:
- Hans Georg Dehmelt, amerykański fizyk pochodzenia niemieckiego, laureat Nagrody Nobla
- Witold Lesiewicz, polski reżyser filmowy (zm. 2012)
- Mirosław Łebkowski, polski pisarz, autor tekstów piosenek (zm. 2010)
- 1923:
- Andrzej Bachleda-Curuś, polski śpiewak operowy (tenor) (zm. 2009)
- Daniel Carleton Gajdusek, amerykański biofizyk pochodzenia słowackiego, laureat Nagrody Nobla (zm. 2008)
- Jimmy Perry, brytyjski aktor, scenarzysta, kompozytor
- Cliff Robertson, amerykański aktor (zm. 2011)
- 1924 – Rik Van Steenbergen, belgijski kolarz szosowy
- 1926:
- Janusz Przedpełski, polski działacz sportowy (zm. 2008)
- Hannes Schmidhauser, szwajcarski aktor, reżyser filmowy (zm. 2000)
- 1928 – Elvin Jones, amerykański perkusista jazzowy (zm. 2004)
- 1929 – Kazimierz Janus, polski aktor (zm. 2008)
- 1930 – Tadeusz Jurasz, polski aktor
- 1931:
- Waldemar Świerzy, polski malarz, grafik, plakacista
- Margaret Tyzack, brytyjska aktorka (zm. 2011)
- 1935 – Chaim Topol, izraelski aktor
- 1939 – Zbigniew Namysłowski, polski saksofonista jazzowy
- 1941:
- Otis Redding, amerykański piosenkarz (zm. 1967)
- Dennis Ritchie, amerykański informatyk (zm. 2011)
- 1942 – Henryk Kawiorski, polski pisarz
- 1947:
- Andrzej Grabowski, polski pisarz, tłumacz
- Andrzej Olechowski, polski polityk, minister finansów, minister spraw zagranicznych
- 1949 – Maciej Szary, polski aktor
- 1951:
- Alexander Downer, australijski polityk, minister spraw zagranicznych
- Zbigniew Głowienka, polski generał dywizji
- 1952:
- Manuel Göttsching, niemiecki gitarzysta zespołu Ash Ra Tempel
- David Stewart, brytyjski muzyk zespołu Eurythmics
- 1954 – Jacek Socha, polski ekonomista, polityk, minister skarbu państwa
- 1955 – Mariusz Wojciechowski, polski aktor
- 1959 – Éric Serra, francuski kompozytor, twórca muzyki filmowej
- 1960 – Hugh Grant, brytyjski aktor
- 1962 – Mark Linkous, amerykański piosenkarz, kompozytor (zm. 2010)
- 1963 – Roberto Donadoni, włoski piłkarz, trener piłkarski
- 1964 – Caecilie Norby, duńska wokalistka jazzowa
- 1965 – Janusz Janowski, polski artysta malarz, teoretyk sztuki, muzyk
- 1966:
- Georg Hackl, niemiecki saneczkarz
- Adam Sandler, amerykański aktor
- 1967:
- Hana Andronikova, czeska pisarka (zm. 2011)
- B.J. Armstrong, amerykański koszykarz
- Akshay Kumar, indyjski aktor
- 1968:
- Jon Drummond, amerykański lekkoatleta, sprinter
- Łukasz Kośmicki, polski operator filmowy
- 1970 – Natalia Streignard, wenezuelska aktorka
- 1971 – Waldemar Sługocki, wiceminister rozwoju regionalnego
- 1972:
- Miriam Oremans, holenderska tenisistka
- Goran Višnjić, chorwacki aktor
- Michał Wiśniewski, polski wokalista zespołu Ich Troje
- 1973:
- Frode Andresen, norweski biathlonista
- Aitor Osa, baskijski kolarz szosowy
- Maria Peszek, polska aktorka
- 1974 – Mathias Färm, szwedzki gitarzysta zespołu Millencolin
- 1975:
- Tomasz Bajerski, polski żużlowiec
- Michael Bublé, kanadyjski wokalista jazzowy, aktor
- Dorota Zagórska, polska łyżwiarka figurowa
- 1976:
- Juan A. Baptista, wenezuelski aktor
- Aki Riihilahti, fiński piłkarz
- Kristoffer Rygg, norweski wokalista zespołów: Ulver, Borknagar i Arcturus
- 1977:
- Piotr Bobras, polski szachista
- Maja Soja, polska siatkarka
- 1978 – Shane Battier, amerykański koszykarz
- 1979 – Marcin Bosak, polski aktor
- 1980:
- Jani Liimatainen, fiński gitarzysta
- Michelle Williams, amerykańska aktorka
- 1981:
- Grzegorz Dziamka, polski perkusista zespołu Afromental
- Julie Gonzalo, argentyńska aktorka
- 1984 – Mirosław Nahacz, polski pisarz (zm. 2007)
- 1985:
- Iga Karst, polska pisarka
- Luka Modrić, chorwacki piłkarz
- 1986 – Jason Lamy-Chappuis, francuski kombinator norweski
- 1987:
- Sebastian Colloredo, włoski skoczek narciarski
- Alexis Palisson, francuski rugbysta
- Andrea Petković, niemiecka tenisistka
- 1991 – Julia Boserup, amerykańska tenisistka
Zmarli
- 276 – Florian, cesarz rzymski (ur. 232)
- 1000 – Olaf I Tryggvason, król Norwegii (ur. 963-969)
- 1087 – Wilhelm Zdobywca, książę Normandii, król Anglii (ur. 1027 lub 1028)
- 1191 – Konrad II Otto, książę Czech, margrabia Moraw (ur. 1135)
- 1285 – Kunegunda Halicka, królowa Czech (ur. 1246)
- 1312 – Otto III Bawarski, książę Dolnej Bawarii, król Węgier (ur. 1261)
- 1398 – Jakub I Cypryjski, król Cypru (ur. 1334)
- 1437 – Jan Rohacz z Dube, czeski hetman husycki (ur. ?)
- 1487 – Chénghuà, cesarz Chin (ur. 1447)
- 1488 – Franciszek II Bretoński, książę Bretanii (ur. 1433)
- 1513 – Jakub IV, król Szkocji (ur. 1473)
- 1569 – Pieter Bruegel starszy, niderlandzki malarz (ur. ok. 1525)
- 1596 – Anna Jagiellonka, królowa Polski, żona Stefana Batorego (ur. 1523)
- 1676 – Paul Chomedey de Maissonneuve, francuski żołnierz, założyciel Montrealu (ur. 1612)
- 1693 – Ihara Saikaku, japoński pisarz (ur. 1642)
- 1755 – Johann Lorenz von Mosheim, niemiecki duchowny luterański, historyk Kościoła (ur. 1693)
- 1778 – Giovanni Battista Piranesi, włoski grafik, architekt (ur. 1720)
- 1809 – August Ludwig von Schlözer, niemiecki historyk (ur. 1735)
- 1815 – John Singleton Copley, amerykański malarz, rysownik (ur. 1738)
- 1841 – Augustin Pyramus de Candolle, szwajcarski botanik (ur. 1778)
- 1861 – Piotr Bonhomme, francuski duchowny, założyciel Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej z Kalwarii, błogosławiony katolicki (ur. 1803)
- 1872 – Antoni Stolpe, polski kompozytor, pianista (ur. 1851)
- 1876 – Soter Rozbicki, polski poeta (ur. 1823)
- 1891 – Jules Grévy, francuski polityk, prezydent Francji (ur. 1813)
- 1894 – Heinrich Brugsch, niemiecki egiptolog (ur. 1827)
- 1898 – Stéphane Mallarmé, francuski poeta (ur. 1842)
- 1901 – Henri de Toulouse-Lautrec, francuski malarz, grafik (ur. 1864)
- 1912 – Jaroslav Vrchlický, czeski pisarz, tłumacz (ur. 1853)
- 1923 – Józef Hornowski, polski lekarz, anatomopatolog (ur. 1874)
- 1926 – Władysław Szcześniak, polski duchowny katolicki, biskup warszawski (ur. 1858)
- 1928:
- Kazimierz Kamiński, polski aktor (ur. 1865)
- Carl Ernst Morgenstern, niemiecki malarz, grafik (ur. 1847)
- 1939:
- Jerzy Tadeusz Błeszyński, polski wojskowy, dowódca pociągu pancernego Smok Kaszubski (ur. 1906)
- Leon Brun, polski dziennikarz, krytyk filmowy, scenarzysta filmowy (ur. 1882)
- Józef Czechowicz, polski poeta (ur. 1903)
- Leon Raszeja, polski prawnik, polityk, prezydent Torunia (ur. 1901)
- 1941 – Hans Spemann, niemiecki biolog, laureat Nagrody Nobla (ur. 1869)
- 1944 – Polegli w powstaniu warszawskim:
- Józef Grudziński, polski działacz ruchu ludowego (ur. 1903)
- Zofia Kasperska, polska sanitariuszka, żołnierz AK (ur. 1925)
- Halina Kostecka-Kwiatkowska, polska sanitariuszka, żołnierz AK (ur. 1917)
- 1944 – Frank Marshall, amerykański szachista (ur. 1877)
- 1947 – Victor Horta, belgijski architekt (ur. 1861)
- 1969 – Włodzimierz Dobrzański, polski aktor (ur. 1896)
- 1976 – Mao Zedong, chiński polityk, działacz komunistyczny, przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej (ur. 1893)
- 1978 – Jack Warner, amerykański producent filmowy, założyciel Warner Bros. (ur. 1892)
- 1981 – Jacques Lacan, francuski psychiatra (ur. 1901)
- 1985 – Paul Flory, amerykański chemik, laureat Nagrody Nobla (ur. 1910)
- 1990:
- Nicola Abbagnano, włoski filozof (ur. 1901)
- Samuel Doe, liberyjski polityk, prezydent Liberii (ur. 1951)
- Aleksander Mień, rosyjski duchowny prawosławny, filozof, teolog (ur. 1935)
- 1994 – Patrick O'Neal, amerykański aktor (ur. 1927)
- 1995 – Jerzy Kurczewski, polski muzykolog, dyrygent Poznańskiego Chóru Chłopięcego (ur. 1924)
- 1996 – Bill Monroe, amerykański muzyk (ur. 1911)
- 1997 – Burgess Meredith, amerykański aktor (ur. 1907)
- 2000 – Veerasamy Ringadoo, maurytyjski polityk, prezydent Mauritiusa (ur. 1920)
- 2001 – Ahmad Szah Masud, afgański dowódca wojskowy, polityk (ur. 1953)
- 2003:
- Jerzy Kawalec, polski basista zespołu Krzak (ur. 1954)
- Edward Teller, amerykański fizyk jądrowy pochodzenia węgierskiego (ur. 1908)
- 2006:
- Andrzej E. Androchowicz, polski dziennikarz, reżyser filmów dokumentalnych, aktor (ur. 1932)
- Gérard Brach, francuski pisarz, scenarzysta filmowy (ur. 1927)
- Lucjan Kydryński, polski dziennikarz, konferansjer (ur. 1929)
- Émilie Mondor, kanadyjska lekkoatletka, biegaczka (ur. 1981)
- 2007 – Helmut Senekowitsch, austriacki piłkarz, trener piłkarski (ur. 1933)
- 2008:
- Jacob Lekgetho, południowoafrykański piłkarz (ur. 1974)
- Jurij Pokalczuk, ukraiński pisarz (ur. 1941)
- 2009 – Andrzej Śliwiński, polski duchowny katolicki, biskup elbląski (ur. 1939)
- 2010 – Bent Larsen, duński szachista (ur. 1935)
- 2011 – Marian Szymański, polski geodeta (ur. 1929)