5 września
Święta
(1812) na obrazie N.S. Samokisha- 322 p.n.e. – Wojna lamijska: decydujące zwycięstwo wojsk macedońskich nad ateńskimi w bitwie pod Crannon.
- 1494 – Portugalia ratyfikowała Traktat z Tordesillas.
- 1580 – Wojna polsko-rosyjska: wojska polsko-węgierskie zdobyły Wielkie Łuki. W trakcie rabowania palącej się twierdzy doszło do eksplozji prochowni, w wyniku której zginęło 200 Polaków i Węgrów oraz większość załogi moskiewskiej.
- 1661 – Został aresztowany Nicolas Fouquet, prokurator generalny paryskiego parlamentu i nadintendent finansów.
- 1697 – Wojna króla Wilhelma: francuska flota zwyciężyła angielską w bitwie w Zatoce Hudsona.
- 1698 – Car Piotr I Wielki wprowadził podatek od posiadania brody.
- 1723 – Cesarz Niemiec Karol VI został koronowany na króla Czech.
- 1735 – Podpisano preliminaria pokojowe między Francją i Austrią w Wiedniu.
- 1774 – W Filadelfii (Pensylwania) zebrał się I Kongres Kontynentalny.
- 1781 – Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych: bitwa pod Chesapeake.
- 1800 – Wielka Brytania podbiła Maltę.
- 1812 – Francuska inwazja na Rosję: rozpoczęła się bitwa pod Borodino.
- 1840 – W mediolańskiej La Scali odbyła się premiera opery komicznej Dzień panowania Giuseppe Verdiego.
- 1869 – W Bawarii rozpoczęto budowę zamku Neuschwanstein.
- 1879 – Claude Monet namalował portret Camille na łożu śmierci, przedstawiający jego umierającą na raka żonę.
- 1895 – Papież Leon XIII wydał encyklikę Adiutricem.
- 1901 – Na ulice Sztokholmu wyjechały pierwsze tramwaje elektryczne.
- 1905 – W Portsmouth w USA podpisano pokój pomiędzy Japonią a Rosją, kończący wojnę rosyjsko-japońską.
- 1914 – I wojna światowa: rozpoczęła się I bitwa nad Marną.
- 1915 – Rozpoczęła się konferencja w Zimmerwaldzie.
- 1931 – Stały Trybunał Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze odrzucił projekt unii celnej między Niemcami i Austrią.
- 1936 – Amerykanka Beryl Markham jako pierwsza kobieta przeleciała samotnie samolotem Ocean Atlantycki.
- 1939 – Stany Zjednoczone ogłosiły neutralność w wojnie.
- 1942 – II wojna światowa w Afryce: zakończyła się bitwa pod Alam Halfa.
- 1944 – ZSRR wypowiedział wojnę Bułgarii.
- 1945 – Brytyjczycy wkroczyli do Singapuru.
- 1946 – Zacieśniono współpracę między amerykańską i brytyjską strefą okupacyjną w Niemczech.
- 1948:
- Robert Schuman został mianowany po raz drugi premierem Francji, jednak nie zdołał utworzyć rządu.
- Założono rumuński klub piłkarski Universitatea Craiova.
- 1950 – Na japońskiej wyspie Honsiu utworzono Park Narodowy Bandai-Asahi.
- 1957 – Rewolucja kubańska: doszło do buntu w bazie morskiej Cienfuegos. W trakcie walk zginęło ok. 200 marynarzy, 600 cywilów i 100 żołnierzy wojsk rządowych.
- 1960:
- Na Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie Kazimierz Paździor zdobył złoty medal w bokserskiej wadze lekkiej.
- Pierwszy premier Demokratycznej Republiki Konga Patrice Lumumba został usunięty ze stanowiska przez prezydenta Josepha Kasavubu.
- 1961:
- Prezydent John F. Kennedy zapowiedział wznowienie, po 3 latach amerykańsko-radzieckiego moratorium, testów broni atomowej.
- W Belgradzie rozpoczęła się pierwsza konferencja Ruchu państw niezaangażowanych.
- 1972 – Palestyńska organizacja terrorystyczna o nazwie "Czarny Wrzesień" wzięła 11 sportowców izraelskich jako zakładników podczas Igrzysk Olimpijskich w Monachium.
- 1976 – Prezydent Republiki Środkowoafrykańskiej Jean-Bédel Bokassa zdymisjonował rząd i powołał w jego miejsce Środkowoafrykańską Radę Rewolucyjną.
- 1977:
- NASA wystrzeliła sondę kosmiczną Voyager 1, obecnie najdalszy i ciągle działający obiekt wysłany w kosmos przez człowieka.
- Terroryści z Frakcji Czerwonej Armii uprowadzili niemieckiego biznesmena Hannsa Martina Schleyera, zabijając w trakcie akcji trzech policjantów.
- 1978:
- Papież Jan Paweł I udzielił audiencji metropolicie Leningradu i Nowogrodu Nikodemowi. W trakcie tego pierwszego od 500 lat oficjalnego spotkania wysokiego przedstawiciela rosyjskiej Cerkwi prawosławnej ze zwierzchnikiem Kościoła katolickiego, Nikodem nagle zasłabł i umarł na rękach papieża.
- W rezydencji amerykańskich prezydentów Camp David rozpoczęły się izraelsko-egipskie rozmowy pokojowe między premierem Menachemem Beginem i prezydentem Anwarem Sadatem. W rozmowach brał też udział amerykański prezydent Jimmy Carter.
- 1980 – Otwarto najdłuższy na świecie Tunel drogowy Świętego Gotarda w Szwajcarii.
- 1983 – Zakończyła się misja STS-8 wahadłowca Challenger.
- 1984 – Zakończyła się pierwsza misja wahadłowca Discovery
- 1986 – Na lotnisku w Karaczi pakistańscy antyterroryści odbili uprowadzony przez członków Organizacji Abu Nidala samolot linii Pan American Boeing 747 z 379 osobami na pokładzie. Z rąk terrorystów zginęło 20 pasażerów, 120 zostało rannych.
- 1987 – Wojna czadyjsko-libijska: w wyniku rajdu wojsk czadyjskich na libijską bazę lotniczą Maaten al-Sarra zginęło ponad 1000 osób.
- 1989 – Rozpoczęła się załogowa misja Sojuz TM-8 na stację orbitalną Mir.
- 1991 – Rada Najwyższa ZSRR przyjęła przedstawiony przez Michaiła Gorbaczowa plan funkcjonowania państwa w okresie przejściowym. Utworzono Radę Państwa ZSRR, składającą się z prezydentów republik i Gorbaczowa.
- 1993 – W stolicy Somalii Mogadiszu zginęło w zasadzce 7 nigeryjskich żołnierzy sił pokojowych ONZ, 6 zostało rannych, a 1 porwany.
- 1995 – Francja przeprowadziła pierwszą z serii kontrowersyjnych prób jądrowych na atolu Mururoa.
- 1996 – Ramzi Yousef i 2 innych islamskich ekstremistów zostało uznanych przez sąd w Nowym Jorku winnymi planowania zamachów na 12 amerykańskich samolotów pasażerskich.
- 1997:
- 12 izraelskich komandosów zginęło w zasadzce w południowo-zachodnim Libanie.
- Podczas sesji MKOl w Lozannie wybrano Ateny na organizatora Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2004 roku.
- 2000 – Tuvalu zostało członkiem ONZ.
- 2002 – W ręce greckiej policji oddał się Dimitris Koufodinas, odpowiedzialny za operacje terrorystyczne przeprowadzane przez marksistowską Organizację Rewolucyjną 17 listopada.
- 2004 – Na daczy zastępcy przewodniczącego Ukraińskiej Służby Bezpieczeństwa doszło do próby otrucia Wiktora Juszczenko, kandydata w wyborach prezydenckich na Ukrainie.
- 2005:
- W Medan na Sumatrze, podczas nieudanej próby startu, rozbił się Boeing 737 należący do Mandala Airlines; zginęło 100 spośród 117 osób na pokładzie. Śmierć poniosło również 44 mieszkańców miasta, a 26 zostało rannych.
- W pożarze Pałacu Kultury w Bani Suwajf w środkowym Egipcie zginęło 46 osób.
- 2006:
- Prezydent Władimir Putin przybył z pierwszą w historii wizytą na tym szczeblu do RPA.
- Rząd Pakistanu zawarł układ pokojowy ze starszyzną prowincji Waziristan.
- 2008:
- Nikaragua uznała niepodległość Abchazji i Osetii Południowej.
- Sonda Rosetta przeleciała w odległości 800 km od planetoidy Šteins.
- 2010 – W Mołdawii odbyło się nieważne z powodu zbyt niskiej frekwencji referendum w sprawie bezpośredniego wyboru prezydenta.
Urodzili się
- 1187 – Ludwik VIII, król Francji (zm. 1226)
- 1568 – Tommaso Campanella, włoski filozof, teolog, poeta (zm. 1639)
- 1638 – Ludwik XIV, król Francji (zm. 1715)
- 1722 – Fryderyk Krystian Wettyn, elektor Saksonii (zm. 1763)
- 1733 – Christoph Martin Wieland, niemiecki pisarz (zm. 1813)
- 1735 – Johann Christian Bach, niemiecki kompozytor (zm. 1782)
- 1771 – Karol Ludwik Habsburg, austriacki generał, książę cieszyński (zm. 1847)
- 1774 – Caspar David Friedrich, niemiecki malarz (zm. 1840)
- 1791 – Giacomo Meyerbeer, niemiecki kompozytor, dyrygent (zm. 1864)
- 1792 – Pierre-Armand Dufrénoy, francuski geolog i mineralog, inżynier górniczy (zm. 1857)
- 1795 – Étienne-Paschal Taché, kanadyjski polityk, premier prowincji Kanady (zm. 1865)
- 1817 – Aleksiej Tołstoj, rosyjski pisarz (zm. 1875)
- 1827 – Goffredo Mameli, włoski patriota, poeta, autor hymnu Włoch (zm. 1849)
- 1845 – Maria Magdalena od Męki Pańskiej, włoska zakonnica, błogosławiona katolicka (zm. 1921)
- 1847 – Jesse James, amerykański bandyta, rewolwerowiec (zm. 1882)
- 1869 – Iwan Dutczak, ukraiński polityk (zm. ?)
- 1880 – Władysław Gdula, polski malarz (zm. 1956)
- 1888 – Sarvepalli Radhakrishnan, indyjski polityk, prezydent Indii (zm. 1975)
- 1896 – Heimito von Doderer, austriacki pisarz (zm. 1966)
- 1897:
- Kazimierz Iranek-Osmecki, polski żołnierz AK, pułkownik, uczestnik powstania warszawskiego (zm. 1984)
- Wacław Solski, polski pisarz (zm. 1990)
- 1901 – Mario Scelba, polityk włoski, premier Włoch (zm. 1991)
- 1902 – Michał Jaworski, polski kompozytor (zm. 1939)
- 1905 – Arthur Koestler, angielski pisarz, dziennikarz pochodzenia węgierskiego (zm. 1983)
- 1906:
- Jan Ostoja Matłachowski, polski polityk (zm. 1989)
- Marian Wnuk, polski rzeźbiarz, pedagog (zm. 1967)
- 1910 – Włodzimierz Głowacki, polski żeglarz (zm. 1995)
- 1912 – John Cage, amerykański kompozytor (zm. 1992)
- 1916:
- Allan Louisy, polityk Saint Lucia, premier (zm. 2011)
- Peter Viereck, amerykański poeta (zm. 2006)
- 1918 – Luis Alcoriza, meksykański reżyser filmowy (zm. 1992)
- 1920 – Fons Rademakers, holenderski aktor, reżyser filmowy (zm. 2007)
- 1923 – Romuald Żyliński, polski kompozytor
- 1924:
- Krystyna Moszumańska-Nazar, polska kompozytorka (zm. 2008)
- Kazimierz Zieliński, polski aktor (zm. 1993)
- 1928 – Joyce Hatto, brytyjska pianistka (zm. 2006)
- 1929:
- Andrijan Nikołajew, rosyjski kosmonauta (zm. 2004)
- Mieczysław Stoor, polski aktor (zm. 1973)
- 1930:
- Danuta Ćirlić-Straszyńska, polska tłumaczka, publicystka
- Janusz Pelc, polski historyk literatury (zm. 2005)
- 1933 – Francisco Javier Errázuriz Ossa, chilijski duchowny katolicki, kardynał, arcybiskup Santiago de Chile
- 1936 – Andrzej Szypulski, polski pisarz, scenarzysta (zm. 2011)
- 1938:
- John Ferguson, Sr., kanadyjski hokeista (zm. 2007)
- Zygmunt Hortmanowicz, polski lekarz, polityk, minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa
- 1939:
- William Devane, amerykański aktor
- George Lazenby, australijski aktor
- Clay Regazzoni, szwajcarski kierowca wyścigowy (zm. 2006)
- 1940 – Raquel Welch, amerykańska aktorka
- 1941 – Iwa Młodnicka, polska aktorka (zm. 1997)
- 1942:
- Werner Herzog, niemiecki reżyser filmowy
- Teresa Tuszyńska, polska modelka, aktorka (zm. 1997)
- 1943 – Bruce Cumings, amerykański historyk
- 1946:
- Stanisław Jaworski, polski operator filmowy (zm. 1983)
- Freddie Mercury, brytyjski wokalista zespołu Queen (zm. 1991)
- Krzysztof Tyszkiewicz, polski scenograf, kostiumograf (zm. 2005)
- 1947:
- Buddy Miles, amerykański muzyk zespołu Band of Gypsys (zm. 2008)
- Jacek Müldner-Nieckowski, polski rzeźbiarz
- 1948 – Benita Ferrero-Waldner, austriacka polityk, dyplomata, minister spraw zagranicznych
- 1951:
- Vilson Ahmeti, albański polityk, premier Albanii
- Paul Breitner, niemiecki piłkarz
- Michael Keaton, amerykański aktor
- Jurij Kowszow, rosyjski jeździec sportowy
- Lechosław Woźniczko, polski aktor, piosenkarz, kompozytor (zm. 1980)
- 1952 – Christopher Beazley, brytyjski polityk
- 1954 – Hans-Jürgen Gerhardt, niemiecki bobsleista
- 1955:
- Elżbieta Adamiak, polska piosenkarka
- Marek Chłodnicki, polski archeolog
- 1956 – Vidhu Vinod Chopra, indyjski reżyser
- 1957 – Dariusz Szczubiał, polski koszykarz, trener koszykówki
- 1958:
- Lars Danielsson, szwedzki kontrabasista jazzowy
- Marian Zych, polski gitarzysta basowy
- 1959:
- Dorota Lulka, polska aktorka
- Waldemar Pawlak, polski polityk, premier, wicepremier, minister gospodarki
- André Phillips, amerykański lekkoatleta, płotkarz
- 1960:
- Abdullah Abdullah, afgański polityk
- Karita Mattila, fińska śpiewaczka operowa (sopran)
- Maciej Szelachowski, polski reżyser filmów dokumentalnych
- 1961 – Sal Solo, brytyjski muzyk, wokalista
- 1963:
- Juan Alderete, amerykański basista grupy The Mars Volta
- Marco Bonitta, włoski trener siatkarski
- 1964:
- Frank Farina, australijski piłkarz, trener piłkarski
- Ric Keller, amerykański polityk
- 1965:
- David Brabham, australijski kierowca wyścigowy Formuły 1
- Derby Mankinka, piłkarz z Zimbabwe (zm. 1993)
- Bernat Sola, hiszpański skoczek narciarski
- 1966 – Mariusz Szczygieł, polski dziennikarz, reportażysta, pisarz
- 1967:
- Matthias Sammer, niemiecki piłkarz, trener piłkarski
- Piotr Sękowski, polski lekkoatleta, długodystansowiec (zm. 2004)
- 1968 – Brad Wilk, amerykański perkusista
- 1969:
- Patrice Guers, francuski basista zespołu Rhapsody of Fire
- Rúnar Kristinsson, islandzki piłkarz
- Leonardo Nascimento de Araújo, brazylijski piłkarz
- Dweezil Zappa, amerykański muzyk, kompozytor
- 1970:
- Steve Kmak, amerykański gitarzysta basowy
- Liam Lynch, amerykański muzyk
- 1972:
- Jacek Borusiński, polski aktor, reżyser filmowy, artysta kabaretu Mumio
- Clay Ives, amerykański saneczkarz pochodzenia kanadyjskiego
- 1973:
- Daria Galant, polska pisarka
- Rose McGowan , amerykańska aktorka
- Heidi Tjugum, norweska piłkarka ręczna
- 1974:
- Małgorzata Kupisz, polska siatkarka
- Radim Sáblík, czeski piłkarz
- 1975:
- Michał Chorosiński, polski aktor
- Bartek Papierz, polski gitarzysta, muzyk sesyjny, producent muzyczny
- 1976:
- Pascal Brodnicki, francusko-polski kucharz, prezenter telewizyjny
- Joey Kern, amerykański aktor
- 1977:
- Joseba Etxeberria, hiszpański piłkarz
- Tereza Marinowa, bułgarska trójskoczkini
- 1978 – Zhang Zhong, chiński szachista
- 1979:
- John Carew, norweski piłkarz
- Julien Lizeroux, francuski narciarz alpejski
- Agata Malesińska, polska pisarka, scenarzystka
- Jana Thompson, amerykańska aktorka, modelka
- 1981:
- Daniel Moreno, hiszpański kolarz szosowy
- Filippo Volandri, włoski tenisista
- 1982 – Marián Kello, słowacki piłkarz, bramkarz
- 1985 – Jan Mazoch, czeski skoczek narciarski
- 1987:
- Pierre Casiraghi, najmłodszy syn księżniczki Monako, Karoliny
- Wiktor Jędrzejewski, polski piłkarz ręczny
- 1988 – Stephen Ahorlu, ghański piłkarz, bramkarz
- 1989:
- Grzegorz Sandomierski, polski piłkarz, bramkarz
- Katerina Graham, amerykańska aktorka, piosenkarka, producentka, tancerka i modelka
- 1990:
- Oksana Kałasznikowa, gruzińska tenisistka
- Franco Zuculini, argentyński piłkarz
- 1991:
- Skandar Keynes, angielski aktor
- Przemysław Pawlicki, polski żużlowiec
Zmarli
- 590 – Autaris, król Longobardów (ur. ? )
- 1201 – Konstancja, księżna Bretanii (ur. 1161)
- 1439 – Jan I opolski, książę opolski (ur. 1410/1413)
- 1803 – Pierre Choderlos de Laclos, francuski generał, pisarz (ur. 1741)
- 1838:
- Józef Hoàng Lương Cảnh, wietnamski męczennik, święty katolicki (ur. ok. 1763)
- Piotr Nguyễn Văn Tự, wietnamski dominikanin, męczennik, święty katolicki (ur. ok. 1796)
- 1857 – Auguste Comte, francuski filozof (ur. 1798)
- 1876 – Manuel Blanco Encalada, chilijski polityk, prezydent Chile (ur. 1790)
- 1877 – Szalony Koń, wódz Oglalów (ur. 1849)
- 1906 – Ludwig Boltzmann, austriacki fizyk (ur. 1844)
- 1915 – Stanisław Witkiewicz, polski pisarz, malarz, filozof, teoretyk sztuki (ur. 1851)
- 1917 – Marian Smoluchowski, polski fizyk (ur. 1872)
- 1919 – Wasilij Czapajew, radziecki dowódca wojskowy (ur. 1887)
- 1922 – Sarah Lockwood Winchester, amerykańska milionerka, okultystka (ur. 1839)
- 1939 – Stefan Stanisław Okrzeja, polski lotnik wojskowy, porucznik (ur. 1907)
- 1944 – Polegli w powstaniu warszawskim:
- Stefan Bielecki, polski żołnierz AK (ur. 1908)
- Zofia Dąbrowska, polska łączniczka, żołnierz AK (ur. 1924)
- Anna Laskowiczówna, polska łączniczka, żołnierz AK (ur. 1926)
- Henryk Lederman, polski żołnierz AK (ur. ?)
- 1953 – Francis Ford, amerykański aktor, reżyser filmowy (ur. 1881)
- 1963 – Jerzy Pichelski, polski aktor (ur. 1903)
- 1965 – Bohdan Pniewski, polski architekt (ur. 1897)
- 1970 – Jochen Rindt, austriacki kierowca wyścigowy (ur. 1942)
- 1982 – Janusz Obidowicz, polski aktor, reżyser (ur. 1912)
- 1988 – Gert Fröbe, niemiecki aktor (ur. 1913)
- 1992:
- Bohdan Korzeniewski, polski reżyser teatralny, krytyk, historyk teatralny (ur. 1905)
- Fritz Leiber, amerykański pisarz fantasy i science fiction (ur. 1910)
- Andrzej Kopff, polski prawnik, profesor i prorektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (ur. 1922)
- 1993 – Julian Siemionow, rosyjski pisarz (ur. 1931)
- 1997:
- Matka Teresa z Kalkuty, błogosławiona, albańska zakonnica, misjonarka, laureatka Nagrody Nobla (ur. 1910)
- Georg Solti, brytyjski dyrygent, pianista pochodzenia węgierskiego (ur. 1912)
- 1997 – Czesław Bąbiński, polski inż. chemik, polityk, minister budownictwa przemysłowego (ur. 1915)
- 1998 – Leo Penn, amerykański reżyser filmowy (ur. 1921)
- 2000 – Stanisław Rychlicki, polski aktor (ur. 1926)
- 2003:
- Kir Bułyczow, rosyjski pisarz science fiction (ur. 1934)
- Krzysztof Olewnik, polski przedsiębiorca (ur. 1976)
- 2007 – Paul Gillmor, amerykański polityk (ur. 1939)
- 2009:
- Mike Alexander, brytyjski basista zespołu Evile (ur. 1977)
- Jan Ziółek, polski historyk (ur. 1931)
- 2010 – Shōya Tomizawa, japoński motocyklista wyścigowy (ur. 1990)
- 2011:
- Charles Dubin, amerykański reżyser filmowy (ur. 1919)
- Salvatore Licitra, włoski śpiewak operowy (tenor) (ur. 1968)