24 marca
Święta
- 1084 – Spór o inwestyturę: w Rzymie zajętym przez wojska króla Niemiec Henryka IV Salickiego odbyła się intronizacja antypapieża Klemensa III.
- 1338 – Wojna stuletnia: flota francuska zaatakowała Portsmouth.
- 1401 – Wojska mongolskie pod wodzą Timura Chromego zdobyły i ograbiły Damaszek.
- 1603:
- Ieyasu Tokugawa został shōgunem. W dziejach Japonii rozpoczęła się epoka Edo.
- Jakub I Stuart wstąpił na tron angielski. Początek unii personalnej Anglii i Szkocji.
- 1794 – Rewolucja francuska: Jacques-René Hébert, dziennikarz i przywódca hebertystów, został wraz ze swymi stronnikami ścięty na gilotynie.
- 1805 – Jan I Liechtenstein został księciem Liechtensteinu.
- 1808 – Wojny napoleońskie w Hiszpanii i Portugalii: Francuzi wkroczyli do Madrytu w celu stłumienia hiszpańskiego powstania przeciw Napoleonowi Bonaparte.
- 1809 – Pułk lansjerów nadwiślańskich dowodzony przez płk. Jana Konopkę poniósł porażkę w starciu z wojskami hiszpańskimi pod Yevenes.
- 1839 – W Paryżu oficjalnie otwarto Bibliotekę Polską.
- 1843 – Zwycięstwo wojsk brytyjskich dowodzonych przez generała Charlesa Napiera nad siłami Emiratu Sindh w bitwie pod Dubbą (dzisiejszy Pakistan).
- 1848 – Wybuchła niemiecko-duńska I wojna o Szlezwik.
- 1854 – W Wenezueli zniesiono niewolnictwo.
- 1878 – Korweta HMS Eurydice zatonęła w czasie sztormu u wybrzeży brytyjskiej wyspy Wight. Zginęło ponad 300 marynarzy.
- 1882 – Robert Koch ogłosił w Berlinie wyodrębnienie bakterii (prątka) odpowiedzialnej za gruźlicę.
- 1896 – Aleksandr Popow nawiązał łączność radiową i przekazał znaki telegraficzne na odległość 250 m.
- 1900:
- W Ohio 14-letni chłopak zastrzelił ostatniego żyjącego na wolności gołębia wędrownego.
- Rozpoczęto budowę nowojorskiego metra.
- 1902 – Przyjęto flagę Nowej Zelandii.
- 1913 – Na Broadwayu w Nowym Jorku otwarto Palace Theatre.
- 1919 – Ostatni cesarz Austrii Karol I Habsburg udał się wraz z rodziną na wygnanie do Szwajcarii.
- 1929 – Włoscy faszyści zdobyli 99% głosów w jednopartyjnych wyborach parlamentarnych.
- 1933 – Diaspora żydowska na świecie ogłosiła bojkot niemieckich towarów.
- 1934 – Kongres Stanów Zjednoczonych uchwalił ustawę przewidującą uzyskanie niepodległości przez Filipiny w 1945 roku.
- 1939 – Chorlogijn Czojbalsan został premierem Mongolii.
- 1941 – II wojna światowa w Afryce: rozpoczęła się niemiecko-włoska ofensywa w Cyrenajce.
- 1942 – Admirał Chester Nimitz został głównodowodzącym armii amerykańskiej na Pacyfiku.
- 1944 – We włoskich podziemnych kamieniołomach Fosse Ardeatine hitlerowcy rozstrzelali 355 osób. Zrobili to w odwecie za dokonanie przez partyzantów zamachu bombowego na pociąg przewożący żołnierzy Wehrmachtu i śmierć 33 z nich.
- 1945 – Front zachodni: w trakcie forsowania Renu alianci przeprowadzili udaną operację powietrznodesantową z udziałem 16 tys. spadochroniarzy.
- 1949 – Odbyła się 21. ceremonia wręczenia Oscarów.
- 1950 – W Austrii wykonano ostatni wyrok śmierci.
- 1958 – Elvis Presley został powołany do wojska.
- 1959 – Powstał Kubański Instytut Przemysłu i Sztuki Filmowej (ICAIC).
- 1965 – Amerykańska sonda Ranger 9 rozbiła się planowo o powierzchnię Księżyca.
- 1968 – Pod Wexford w Irlandii rozbił się samolot Vickers Viscount irlandzkich linii Aer Lingus; zginęło 61 osób.
- 1972 – Brytyjski rząd wprowadził bezpośrednie rządy w Irlandii Północnej, zawieszając lokalny parlament.
- 1973 – Grupa Pink Floyd wydała album The Dark Side of the Moon.
- 1975 – Utracono łączność z amerykańską sondą Mariner 10, która badała Wenus i Merkurego.
- 1976 – Zamach stanu w Argentynie, w wyniku którego władzę przejęła prawicowa junta wojskowa pod wodzą gen. Jorge Rafaela Videli Redondo.
- 1977 – Morarji Desai został premierem Indii.
- 1980 – Zastrzelony został arcybiskup Salwadoru i obrońca praw człowieka Óscar Arnulfo Romero y Galdámez.
- 1982 – Generał Hossain Mohammed Ershad obalił w bezkrwawym zamachu stanu prezydenta Bangladeszu Abdusa Sattara i wprowadził w kraju stan wojenny.
- 1985 – Mohammad Khan Junejo został premierem Pakistanu.
- 1986:
- Otwarto tor wyścigowy Hungaroring pod Budapesztem.
- Po ostrzelaniu przez Libijczyków samolotów amerykańskich rakietami ziemia-powietrze, doszło do odwetowych amerykańskich nalotów na libijskie instalacje rakietowe i okręty wojenne w Zatoce Wielkiej Syrty.
- 1989 – Amerykański tankowiec MT Exxon Valdez wpłynął na skały w Zatoce Alaska. Wyciek ropy spowodował katastrofę ekologiczną.
- 1990:
- Obecny prezydent Uzbekistanu Islom Karimov został przewodniczącym Rady Najwyższej Uzbeckiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
- Ostatnie wojska indyjskie zostały wycofane ze Sri Lanki.
- 1991 – Wybuchła wojna domowa w Sierra Leone.
- 1992:
- Po awarii w elektrowni atomowej w rosyjskim Sosnowym Borze do atmosfery wydostał się radioaktywny jod i inne substancje.
- Rozpoczęła się misja STS-45 wahadłowca Atlantis.
- 1993:
- Ezer Weizman został wybrany przez parlament na prezydenta Izraela.
- Została odkryta kometa Shoemaker-Levy 9, której fragmenty w lipcu 1994 roku uderzyły w Jowisza.
- 1995 – Japoński zdalnie sterowany robot Kaikō zszedł na dno Rowu Mariańskiego na Pacyfiku, wykonując najdokładniejszy do dnia dzisiejszego pomiar jego głębokości (10 911 m).
- 1996:
- Były marksistowski dyktator Mathieu Kérékou wygrał w II turze wybory prezydenckie w Beninie.
- W Iraku przeprowadzono pierwsze od 7 lat wybory parlamentarne.
- 1997 – Odbyła się 69. ceremonia wręczenia Oscarów.
- 1998 – W Jonesboro (Arkansas) dwaj uczniowie w wieku 11 i 13 lat, po wywołaniu fałszywego alarmu pożarowego, zastrzelili 4 uczennice i nauczyciela oraz zranili 10 innych osób opuszczających budynek miejscowej szkoły średniej.
- 1999:
- Początek nalotów NATO na cele w Jugosławii w celu ochrony albańskiej ludności Kosowa (operacja "Allied Force").
- Wybuchł pożar w tunelu Mont Blanc, w wyniku którego zginęło 39 osób, a kilkanaście zostało rannych.
- 2000 – Papież Jan Paweł II odwiedził sanktuaria nad Jeziorem Genezaret: Kafarnaum, Tabgę oraz Górę Błogosławieństw.
- 2001 – 21 osób zginęło, a ponad 100 zostało rannych w eksplozjach trzech samochodów-pułapek w południoworosyjskich miastach: Mineralne Wody, Jessentuki i Adyge-Chabl.
- 2002 – Odbyła się 74. ceremonia wręczenia Oscarów.
- 2005:
- Tulipanowa rewolucja w Kirgistanie: obalony prezydent Askar Akajew uciekł z rodziną do Rosji.
- We francuskim Amiens odbyły się uroczystości z okazji stulecia śmierci Juliusza Verne'a, prekursora powieści fantastyczno-naukowych.
- 2006 – Metropolita krakowski, arcybiskup Stanisław Dziwisz został mianowany przez papieża Benedykta XVI kardynałem.
- 2007 – Piłkarska reprezentacja Anglii do lat 21 zremisowała z reprezentacją Włoch 3-3 w inauguracyjnym meczu na nowym stadionie Wembley w Londynie.
- 2008 – Odbyły się pierwsze w historii wybory do izby niższej parlamentu Bhutanu.
- 2009 – Czeska Izba Poselska wyraziła wotum nieufności wobec rządu Mirka Topolánka.
- 2011 – 150 osób zginęło, a około 100 zostało rannych w trzęsieniu ziemi w Birmie.
Urodzili się
- 1494 – Georgius Agricola, niemiecki mineralog (zm. 1555)
- 1607 – Michiel de Ruyter, holenderski admirał (zm. 1676)
- 1693 – John Harrison, angielski cieśla i zegarmistrz samouk (zm. 1776)
- 1809 – Joseph Liouville, francuski matematyk (zm. 1882)
- 1812 – Leopold Kronenberg, polski działacz gospodarczy, polityk, mecenas kultury (zm. 1878)
- 1820 – Aleksander Edmund Becquerel, francuski fizyk i fizykochemik (zm. 1891)
- 1831 – Faustyn Míguez, hiszpański pijar, błogosławiony katolicki (zm. 1925)
- 1834 – William Morris, brytyjski poeta, pisarz, architekt i malarz (zm. 1896)
- 1839 – Horace Tuttle, amerykański astronom (zm. 1923)
- 1863 – Bohuslav Križka, słowacki inżynier górniczy, pionier techniki, wynalazca (zm. 1938)
- 1872 – Kazimierz Brzozowski, polski lekarz, drukarz, wydawca (zm. 1952)
- 1874:
- Luigi Einaudi, włoski ekonomista i polityk (zm. 1961)
- Harry Houdini, amerykański iluzjonista (zm. 1926)
- 1880 – Gabriel Dubiel polski pedagog, publicysta, działacz ruchu ludowego, minister (zm. 1943)
- 1887 – Roscoe Arbuckle, amerykański aktor (zm. 1933)
- 1893 – Walter Baade, amerykański astrofizyk pochodzenia niemieckiego (zm. 1960)
- 1897 – Wilhelm Reich, austriacki psycholog (zm. 1957)
- 1901 – Franciszek Pauliński, polski duchowny rzymskokatolicki, pallotyn, redaktor i rektor Domu Wydawniczego Księży Pallotynów (zm. 1943)
- 1903 – Igor Newerly, polski prozaik (zm. 1987)
- 1909 – Clyde Barrow, amerykański przestępca (zm. 1934)
- 1911 – Joseph Barbera, amerykański rysownik, twórca filmów animowanych (zm. 2006)
- 1912 – Kazimierz Jurkiewicz, polski marynarz, kapitan Daru Pomorza (zm. 1985)
- 1913 – Stanisław Tkaczow, polski polityk, minister lasów (zm. 1969)
- 1914 – Krystyna Krahelska, polska etnograf, poetka, żołnierz AK (zm. 1944)
- 1918 – Jacek Stwora, polski pisarz, autor audycji radiowych (zm. 1994)
- 1919 – Lawrence Ferlinghetti, amerykański pisarz
- 1920:
- Jan Gurda, polski duchowny katolicki, biskup kielecki (zm. 1993)
- Mieczysław Pemper, polski działacz społeczny (zm. 2011)
- 1921:
- Jerzy Olszewski, polski chemik, polityk, minister (zm. 1981)
- Franciszek Blachnicki, Sługa Boży, polski ksiądz katolicki, założyciel Ruchu Światło-Życie (zm. 1987)
- Wasilij Smysłow, rosyjski szachista (zm. 2010)
- 1922 – Józef Tadeusz Milik, polski qumranista, poliglota (zm. 2006)
- 1926:
- Desmond Connell, irlandzki duchowny katolicki, arcybiskup Dublina, kardynał
- Dario Fo, włoski pisarz, satyryk, reżyser teatralny, kompozytor, laureat Nagrody Nobla
- William Porter, amerykański lekkoatleta, płotkarz (zm. 2000)
- 1927:
- Janusz Przewłocki, polski inżynier, kolekcjoner i bibliofil, działacz opozycji demokratycznej w PRL-u (zm. 2007)
- Martin Walser, niemiecki pisarz
- 1928 – Czesław Nowicki, polski dziennikarz, prezenter pogody (zm. 1992)
- 1930:
- David Dacko, środkowoafrykański polityk, prezydent Republiki Środkowoafrykańskiej (zm. 2003)
- Steve McQueen, amerykański aktor (zm. 1980)
- 1931 – Janusz Komender, polski lekarz, polityk, minister
- 1932 – Jurij Ponomariow, radziecki kosmonauta (zm. 2005)
- 1935:
- Peter Bichsel, szwajcarski pisarz
- Leonid Szebarszyn rosyjski polityk, funkcjonariusz KGB (zm. 2012)
- 1936:
- Władysław Baka, polski ekonomista, polityk, minister
- Maciej Giertych, polski polityk
- 1937 – Merkur Bozgo, albański aktor
- 1938 – David Irving, brytyjski pisarz
- 1939 – Wiktor Wysoczański, polski duchowny polskokatolicki, biskup, zwierzchnik Kościoła Polskokatolickiego w RP
- 1940 – Rudi Pawelka, niemiecki polityk, przewodniczący Ziomkostwa Śląskiego
- 1942 – Wojciech Kaczmarek, polski fizyk, samorządowiec, dwukrotny prezydent Poznania (zm. 2009)
- 1943 – Vangjush Furxhi, albański aktor (zm. 2001)
- 1944 – Vojislav Koštunica, serbski polityk, prezydent Jugosławii i premier Serbii
- 1946 – Klaus Dinger, niemiecki perkusista zespołów Neu! i Kraftwerk (zm. 2008)
- 1947:
- Robert Hartoch, holenderski szachista (zm. 2009)
- Chris Timms, nowozelandzki żeglarz (zm. 2004)
- 1948:
- Ferenc Debreceni, węgierski perkusista zespołu Omega
- Jerzy Kukuczka, polski himalaista (zm. 1989)
- 1951 – Tommy Hilfiger, amerykański projektant mody
- 1952 – Dolora Zajick, amerykańska śpiewaczka operowa
- 1953 – Louie Anderson, amerykański komik
- 1954:
- Robert Carradine, amerykański aktor
- Peter Collins, brytyjski żużlowiec
- Marek Niedźwiecki, polski dziennikarz radiowy
- 1955 – Marek Kopel, polski polityk
- 1956:
- Steve Ballmer, amerykański informatyk
- Włodzimierz Ciołek, polski piłkarz
- Barbara Tuge-Erecińska, polska polityk, dyplomatka
- 1957 – Krzysztof Koziorowicz, polski trener koszykówki
- 1958:
- Justin Arop, ugandyjski oszczepnik
- Marian Molenda, polski rzeźbiarz
- 1959:
- Emmit King, amerykański sprinter
- Filip Łobodziński, polski dziennikarz, tłumacz, muzyk
- Marek Probosz, polski aktor
- 1960:
- Kelly LeBrock, amerykańska aktorka, modelka
- Nena, niemiecka piosenkarka
- 1963 – Dave Douglas, amerykański kompozytor i trębacz jazzowy
- 1964:
- Marek Kamiński, polski polarnik
- Annabella Sciorra, amerykańska aktorka
- 1966 – Wojciech Drabowicz, polski śpiewak operowy (baryton) (zm. 2007)
- 1967 – Diann Roffe-Steinrotter, amerykańska narciarka alpejska
- 1969:
- Stephan Eberharter, austriacki narciarz alpejski
- Ilir Meta, albański polityk, premier
- Ryszard Wolny, polski zapaśnik
- 1970:
- Sharon Corr, irlandzka skrzypaczka
- Lara Flynn Boyle, amerykańska aktorka
- Lukáš Pollert, czeski kajakarz górski
- Konstantin Uszakow, rosyjski siatkarz
- 1971 – Topi Lehtipuu, fiński śpiewak operowy (tenor)
- 1972:
- Christophe Dugarry, francuski piłkarz
- Gabriel Olds, amerykański aktor
- 1973:
- Jacek Bąk, polski piłkarz
- Marcelo Delgado, argentyński piłkarz
- Sylwia Wlaźlak, polska koszykarka
- 1974 – Alyson Hannigan, amerykańska aktorka
- 1975:
- Tamara Arciuch, polska aktorka
- Freeway, amerykański raper
- Thomas Johansson, szwedzki tenisista
- Jan Osiński, polski duchowny katolicki, ksiądz, kapłan Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego (zm. 2010)
- 1976:
- Iwajło Petkow, bułgarski piłkarz
- Dmitrij Riabykin, rosyjski hokeista
- 1978:
- Bertrand Gille, francuski piłkarz ręczny
- Monika Soćko, polska szachistka
- Tomáš Ujfaluši, czeski piłkarz
- 1979:
- Emraan Hashmi, indyjski aktor
- Modest Ruciński, polski aktor
- 1980:
- Wojciech Przybylski, polski reżyser, producent filmowy
- Marek Wójcik, polski polityk, poseł na Sejm RP
- 1981:
- Patrick Kisnorbo, australijski piłkarz
- Gary Paffett, brytyjski kierowca wyścigowy
- Philip Winchester, amerykański aktor
- 1982 – David Mulligan, nowozelandzki piłkarz
- 1982 – Nate Roberts, amerykański narciarz dowolny
- 1983:
- T.J. Ford, amerykański koszykarz
- Igor Sałow, rosyjski wioślarz
- Paweł Strąk, polski piłkarz
- 1984:
- Kim-Roar Hansen, norweski skoczek narciarski
- Alberto Rafael da Silva, brazylijski piłkarz, bramkarz
- 1985:
- Yoshihiko Osanai, japoński skoczek narciarski
- Jakub Przygoński, polski motocyklista rajdowy
- 1987 – Michał Błoński, polski siatkarz
- 1989 – Rémi Français, szwajcarski skoczek narciarski
Zmarli
- 809 – Harun ar-Raszid, kalif z dynastii Abbasydów (ur. ok. 763)
- 1284 – Hugo III Lusignan, król Cypru i Jerozolimy (ur. 1235)
- 1455 – Mikołaj V, papież (ur. 1397)
- 1603 – Elżbieta I Tudor, królowa Anglii (ur. 1533)
- 1644 – Cecylia Renata Habsburżanka, królowa Polski, żona Władysława IV Wazy (ur. 1611)
- 1776 – John Harrison, angielski cieśla i zegarmistrz samouk (ur. 1693)
- 1805 – Alojzy I, książę Liechtensteinu (ur. 1759)
- 1844 – Bertel Thorvaldsen, duński rzeźbiarz (ur. 1770)
- 1849 – Johann Wolfgang Döbereiner, niemiecki chemik (ur. 1780)
- 1888 – Kazimierz Jarochowski, polski historyk (ur. 1828)
- 1900:
- Wilhelm Heinrich Waagen, niemiecki geolog i paleontolog (ur. 1841)
- Salomon Joachim Halberstam, żydowski bibliofil, kolekcjoner, publicysta, kupiec (ur. 1832)
- 1905 – Juliusz Verne, francuski pisarz fantastyki naukowej (ur. 1828)
- 1915 – Karol Olszewski, polski fizyk, chemik (ur. 1846)
- 1928 – Mendog II, niemiecki arystokrata, król Litwy (ur. 1864)
- 1935 – Maria Karłowska, założycielka Zgromadzenia Sióstr Pasterek, błogosławiona katolicka (ur. 1865)
- 1946 – Aleksander Alechin, radziecki szachista (ur. 1892)
- 1973:
- Marian Januszajtis-Żegota, polski generał (ur. 1889)
- Jan Marcin Szancer, polski grafik, scenograf, malarz, rysownik (ur. 1902)
- 1976:
- Eugeniusz Kaszyński ps. Nurt, polski major, oficer rezerwy Wojska Polskiego, dowódca Zgrupowań Świętokrzyskich Armii Krajowej (ur. 1909)
- Bernard Law Montgomery, brytyjski wojskowy, marszałek (ur. 1887)
- 1980:
- Edward Apa, polski aktor, reżyser (zm. 1917)
- Óscar Arnulfo Romero y Galdámez, salwadorski duchowny katolicki, arcybiskup San Salwadoru, obrońca praw człowieka (ur. 1917)
- 1987 – Maria Scholastyka Rivata, Sługa Boża, włoska zakonnica, (pierwsza przełożona Uczennic Boskiego Mistrza (ur. 1897)
- 1991 – John Kerr, australijski prawnik, polityk, gubernator generalny Australii (ur. 1914)
- 1993 – John Hersey, amerykański pisarz (ur. 1914)
- 2000 – Al Grey, amerykański trębacz jazzowy (ur. 1925)
- 2003 – Zdzisław Krzyszkowiak, polski lekkoatleta (ur. 1929)
- 2004 – Andrzej Hausbrandt, polski teatrolog, popularyzator teatru (ur. 1923)
- 2005 – Jan Rzepa, polski żołnierz, uczestnik powstania wielkopolskiego (ur. 1899)
- 2006:
- John Glenn Beall, amerykański polityk, członek Izby Reprezentantów (ur. 1927)
- Jaroslava Moserová, czeska działaczka polityczna, lekarka (ur. 1930)
- Henryk Pruchniewicz, polski polityk, minister przemysłu chemicznego (ur. 1926)
- 2008:
- Neil Aspinall, angielski muzyk, znany jako "piąty Beatles" (ur. 1941)
- Andrzej Kaczmarek, polski satyryk, aktor kabaretowy (ur. 1958)
- Janusz Kosiński, polski dziennikarz muzyczny (ur. 1944)
- Richard Widmark, amerykański aktor (ur. 1914)
- 2009:
- Igor Stielnow, rosyjski hokeista, trener hokejowy (ur. 1963)
- Henryk Wojtyska, polski duchowny katolicki, teolog, pasjonista (ur. 1933)
- 2010:
- Robert Culp, amerykański aktor (ur. 1930)
- Andrzej Sadlej, polski chemik, profesor UMK w Toruniu (ur. 1941)
- 2011:
- Julian Gbur, polski duchowny katolicki, werbista, biskup lwowski, greckokatolicki biskup stryjski (ur. 1942)
- Mieczysław Porzuczek, polski polityk, poseł na Sejm PRL (ur. 1919)
- 2012:
- Vigor Bovolenta, włoski siatkarz (ur. 1974)
- Edward Materski, polski duchowny katolicki, biskup radomski (ur. 1923)
- Jocky Wilson, szkocki darter (ur. 1950)