19 września
Święta
- imieniny obchodzą: Alfons, Arnolf, Arnulf, Dezyderiusz, Dezydery, Eliasz, Eutychiusz, Festus, Januariusz, January, Konstancja, Maria, Marta, Nila, Nilus, Paloma, Peleusz, Prokles, Prokul, Teodor, Trofim, Więcemir, Wilhelmina i Zuzanna.
- Chile – Dzień Armii
- Saint Kitts i Nevis – Święto Niepodległości
- międzynarodowe:
- Dzień Dzikiej Flory, Fauny i Naturalnych Siedlisk (państwa UE na mocy Konwencji berneńskiej)
- Międzynarodowy Dzień Mówienia jak Pirat (ang. International Talk Like a Pirate Day), święto religii Latającego Potwora Spaghetti
- Wspomnienia i święta w Kościele katolickim<ref> na brewiarz.katolik.pl</ref><ref></ref>, obchodzą:
Wydarzenia w Polsce
(1356) na XIV-wiecznej miniaturze- 615 – Rozpoczął się pontyfikat papieża Adeodata I.
- 1188 – Cesarz Fryderyk I Barbarossa wydał przywilej dla Lubeki umożliwiający prowadzenie handlu i gwarantujący jedność tertorialną.
- 1356 – Wojna stuletnia: Anglicy pokonali Francuzów w bitwie pod Poitiers.
- 1450 – Około 200 osób zostało stratowanych na moście św. Anioła w Rzymie.
- 1618 – Wojna trzydziestoletnia: rozpoczęło się oblężenie Pilzna.
- 1692 – Oskarżony o czary 80-letni Giles Corey został stracony przez zmiażdżenie w czasie polowania na czarownice w Salem (Nowa Anglia).
- 1734 – Wojna o sukcesję polską: bitwa pod Guastallą.
- 1777 – W bitwie pod Saratogą Brytyjczycy zostali pokonani przez Amerykanów; punkt zwrotny w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych.
- 1783 – W Wersalu odbył się pierwszy "załogowy" lot balonem, na pokładzie którego znalazły się: baran, kogut i kaczka.
- 1799 – II koalicja antyfrancuska: wojska francusko-holenderskie pokonały Rosjan i Brytyjczyków w bitwie pod Bergen aan Zee.
- 1833 – Austria i Rosja podpisały konwencję z Münchengrätz, w której zobowiązały się do przeciwdziałania naruszaniu suwerenności Turcji i do wspólnych akcji przeciw buntom w prowincjach polskich.
- 1846 – Objawienie Matki Boskiej w La Salette we Francji.
- 1857 – Hermann Goldschmidt odkrył planetoidy: Doris i Pales.
- 1865 – Christian Peters odkrył planetoidę Io.
- 1870 – Wojna francusko-pruska: rozpoczęło się oblężenie Paryża.
- 1881 – Chester Arthur został 21. prezydentem USA.
- 1888 – W belgijskim Spa odbył się pierwszy na świecie konkurs piękności.
- 1893 – Nowa Zelandia jako pierwszy kraj na świecie przyznała kobietom prawa wyborcze.
- 1898 – Otwarto nowy gmach Opery Królewskiej w Sztokholmie.
- 1899 – Prezydent Francji Émile François Loubet ułaskawił Alfreda Dreyfusa, skazanego niesłusznie za szpiegostwo na rzecz Niemiec.
- 1912 – Założono holenderski klub piłkarski NAC Breda.
- 1926 – Otwarto stadion San Siro w Mediolanie.
- 1928 – W Nowym Jorku rozpoczęto budowę Chrysler Building.
- 1934 – Został aresztowany Bruno Hautpmann, porywacz i morderca syna amerykańskiego pilota Charlesa Lindbergha.
- 1941:
- Front wschodni: wojska niemieckie zdobyły Kijów.
- W Serejach na Litwie hitlerowcy wraz z miejscową policją dokonali masakry 953 Żydów.
- 1944:
- Front zachodni: rozpoczęła się bitwa o las Hurtgen.
- W Moskwie podpisano rozejm między ZSRR i Finlandią. Finowie podjęli walkę z Niemcami.
- 1946 – Z Islandii wycofano wojska amerykańskie.
- 1949 – Dokonano oblotu brytyjskiego samolotu patrolowego Fairey Gannet.
- 1950 – Powstała Europejska Unia Płatnicza.
- 1951 – Powołano Światową Federację Niesłyszących.
- 1954 – W brazylijskim Porto Alegre otwarto stadion Olímpico Monumental.
- 1955:
- Prezydent Argentyny Juan Perón został obalony w wyniku wojskowego zamachu stanu i uciekł z kraju.
- Raszid Karami został premierem Libanu.
- W Izraelu na pustyni Negew założono miasto Dimona.
- 1957 – W Nevadzie przeprowadzono pierwszą amerykańską podziemną próbę nuklearną.
- 1960 – 80 osób zginęło, a 14 zostało rannych w katastrofie amerykańskiego samolotu Douglas DC-6 na wyspie Guam.
- 1961 – 54 % mieszkańców Jamajki opowiedziało się w referendum za wystąpieniem z Federacji Indii Zachodnich.
- 1969 – Dokonano oblotu radzieckiego ciężkiego śmigłowca bojowego Mi-24.
- 1970 – Odbył się pierwszy Glastonbury Festival, jeden z największych festiwali muzycznych na świecie.
- 1972 – Dyplomata Ami Sachori zginął w ambasadzie Izraela w Londynie w wyniku wybuchu bomby umieszczonej w liście.
- 1975:
- BBC wyemitowała premierowy odcinek sitcomu Hotel Zacisze.
- Założono Uniwersytet w Mariborze (Słowenia).
- 1976 – 154 osoby zginęły w katastrofie tureckiego Boeinga 727 w południowo-zachodniej Turcji.
- 1978 – Wyspy Salomona zostały członkiem ONZ.
- 1979 – W Bernie została podpisana Konwencja o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk.
- 1980 – Premiera filmu Zwyczajni ludzie.
- 1981 – Około 300 osób zginęło w katastrofie statku pasażerskiego Sobral Santor na Amazonce w Brazylii.
- 1982 – Pierwsze znane użycie emotikonów :-) i :-(
- 1983 – Saint Kitts i Nevis uzyskało niepodległość (od Wielkiej Brytanii).
- 1985 – W wyniku trzęsienia ziemi w mieście Meksyk zginęło ok. 10 tys. ludzi.
- 1989 – 171 osób zginęło po wybuchu bomby na pokładzie francuskiego samolotu DC-10 nad pustynią w Nigrze.
- 1991:
- Na granicy austriacko-włoskiej w Alpach Ötztalskich znaleziono zamrożone ciało Ötziego.
- Przyjęto nową flagę i godło Białorusi, nazwę kraju zmieniono na Republika Białorusi.
- Został reaktywowany Uniwersytet Narodowy "Akademia Kijowsko-Mohylańska".
- 1994 – Wojska amerykańskie wylądowały na Haiti w celu nadzorowania przekazania władzy przez juntę legalnie wybranemu prezydentowi Jeanowi-Bertandowi Aristide.
- 1995 – The Washington Post i The New York Times opublikowały "Manifest" zamachowca Theodore'a Kaczynskiego, znanego jako "Unabomber".
- 1996 – Papież Jan Paweł II rozpoczął wizytę we Francji.
- 1997 – 7 osób zginęło, a 139 zostało rannych w katastrofie kolejowej w Londynie.
- 1999 – Pod Walencją otwarto Tor wyścigowy Ricardo Tormo.
- 2002 – Na Wybrzeżu Kości Słoniowej wybuchła wojna domowa.
- 2006:
- Czeski oszczepnik Jan Železný zakończył karierę sportową.
- W Tajlandii doszło do wojskowego zamachu stanu.
- 2007:
- Izraelski rząd ogłosił Strefę Gazy terytorium wrogim i wprowadził ograniczenia w dostawach paliwa i energii elektrycznej.
- W Pailin w Kambodży został aresztowany Nuon Chea, główny ideolog byłego komunistycznegou reżimu Czerwonych Khmerów.
- 2008 – Uległ awarii Wielki Zderzacz Hadronów w ośrodku CERN pod Genewą. Naprawa trwała 14 miesięcy.
- 2010 – W wyborach parlamentarnych w Szwecji zwyciężyła koalicja centroprawicowa.
Urodzili się
- 86 – Antoninus Pius, cesarz rzymski (zm. 161)
- 866 – Leon VI Filozof, cesarz bizantyjski (zm. 912)
- 1377 – Albert IV, książę Austrii (zm. 1404)
- 1551 – Henryk III Walezy, król Polski i Francji (zm. 1589)
- 1797 – January Suchodolski, polski malarz (zm. 1875)
- 1802 – Lajos Kossuth, węgierski prawnik, dziennikarz (zm. 1894)
- 1834 – Stefan Giller, polski pisarz, tłumacz (zm. 1918)
- 1837 – Adolf Gustaw Sonnenfeld, polski kompozytor (zm. 1914)
- 1839 – George Cadbury, brytyjski przemysłowiec, reformator społeczny (zm. 1922)
- 1887 – Włodzimierz Krukowski, polski inżynier elektryk, profesor Politechniki Lwowskiej (zm. 1941)
- 1888 – Kazimierz Justian, polski aktor (zm. 1936)
- 1892 – Jan Piekałkiewicz, polski polityk, działacz ruchu ludowego, delegat Rządu na Kraj (zm. 1943)
- 1898 – Giuseppe Saragat, włoski polityk, prezydent Włoch (zm. 1988)
- 1900 – Włodzimierz Słobodnik, polski poeta, satyryk, tłumacz (zm. 1991)
- 1901 – Joe Pasternak, amerykański reżyser filmowy (zm. 1991)
- 1904 – Paweł Finder, polski działacz komunistyczny, I sekretarz PPR (zm. 1944)
- 1905 – Cameron Hewley, amerykański pisarz (zm. 1969)
- 1908 – Mika Waltari, fiński pisarz (zm. 1979)
- 1909 – Ferry Porsche, austriacki producent samochodów (zm. 1998)
- 1910 – Carlos Chagas Filho, brazylijski duchowny katolicki, biskup (zm. 2000)
- 1911 – William Golding, brytyjski pisarz, laureat Nagrody Nobla (zm. 1993)
- 1912 – Kurt Sanderling, niemiecki dyrygent (zm. 2011)
- 1913 – Frances Farmer, amerykańska aktorka (zm. 1970)
- 1917 – Andrzej Miłosz, polski dziennikarz, publicysta, reżyser filmów dokumentalnych (zm. 2002)
- 1918 – Penelope Mortimer, angielska pisarka (zm. 1999)
- 1922:
- Emil Zátopek, czeski lekkoatleta, biegacz (zm. 2000)
- Jan Żardecki, polski aktor
- 1925:
- Stefan Kwilecki, polski architekt (zm. 2001)
- Jerzy Ozdowski, polski polityk, członek Rady Państwa, wicepremier, wicemarszałek Sejmu (zm. 1994)
- 1926 – Masatoshi Koshiba, japoński fizyk, laureat Nagrody Nobla
- 1927 – Tadeusz Gicgier, polski pisarz
- 1929 – Bogdan Śmigielski, polski aktor
- 1930:
- Ernst-Wolfgang Böckenförde, niemiecki prawnik
- Antonio Margheriti, włoski reżyser filmowy (zm. 2002)
- Hanna Świda-Ziemba, polska socjolog, profesor, działaczka opozycyjna w czasach PRL (zm. 2012)
- 1931:
- Jean-Claude Carrière, francuski pisarz, scenarzysta filmowy
- Márta Mészáros, węgierska reżyserka filmowa
- 1934 – Brian Epstein, brytyjski manager zespołu The Beatles (zm. 1967)
- 1935:
- Milan Antal, słowacki astronom (zm. 1999)
- Velasio De Paolis, włoski kardynał
- Adam Kochanowski, polski poeta
- Krystyna Krupska-Wysocka, polska reżyserka filmowa
- Nick Massi, amerykański wokalista zespołu The Four Seasons (zm. 2000)
- 1936:
- Andrzej Kreütz-Majewski, polski scenograf, malarz (zm. 2011)
- Al Oerter, amerykański lekkoatleta, dyskobol (zm. 2007)
- 1938 – Zygmunt Krauze, polski kompozytor, pianista
- 1940 – Bill Medley, amerykański wokalista zespołu The Righteous Brothers
- 1941 – Cass Elliot, amerykańska piosenkarka (zm. 1974)
- 1943:
- Janusz Kondratiuk, polski reżyser filmowy
- Pan Witek, polski gitarzysta, śpiewak uliczny
- 1943 – Murilo Sebastião Ramos Krieger, brazylijski arcybiskup, Prymas Brazylii
- 1945 – Mieczysław Gajda, polski aktor
- 1945 – Paul Flaherty, amerykański reżyser filmowy
- 1947:
- Wiktor Jerofiejew, rosyjski pisarz, publicysta
- Tanith Lee, angielska pisarka fantastyki naukowej, horroru i fantasy
- Urszula Sipińska, polska piosenkarka
- Janusz Zaorski, polski reżyser filmowy
- 1948:
- Jeremy Irons, brytyjski aktor
- Julius Sang, kenijski lekkoatleta, biegacz (zm. 2004)
- Jacek Saryusz-Wolski, polski polityk, sekretarz Komitetu Integracji Europejskiej, poseł do Parlamentu Europejskiego
- 1949:
- Bohdan Masztaler, polski piłkarz
- Twiggy, angielska aktorka, modelka
- 1951:
- Mieczysław Bieniek, polski doódca wojskowy, generał
- Kazimierz Kmiecik, polski piłkarz, trener piłkarski
- Daniel Lanois, kanadyjski producent muzyczny
- 1952 – Henry Kaiser, amerykański gitarzysta, kompozytor
- 1953:
- Bogdan Norčič, słoweński skoczek narciarski, trener skoków narciarskich (zm. 2004)
- Grażyna Szapołowska, polska aktorka
- Waldemar Śmigasiewicz, polski reżyser teatralny
- 1954:
- David Bamber, brytyjski aktor
- Bolesław Piecha, polski lekarz ginekolog, poseł na Sejm RP
- 1956 – Zbigniew Kuźmiuk, polski polityk
- 1957:
- Krzysztof Bartoszewicz, polski aktor
- Richard Linnehan, amerykański astronauta
- 1958:
- Lita Ford, angielska wokalistka i gitarzystka zespołu The Runaways
- Kevin Hooks, amerykański aktor, reżyser filmowy
- José Torres, kubański perkusista
- 1960 – Oksana Zabużko, ukraińska pisarka
- 1961 – Josimar, brazylijski piłkarz
- 1962 – Gottfried von Bismarck, niemiecki arystokrata (zm. 2007)
- 1963:
- Marcin Pospieszalski, polski gitarzysta basowy, kompozytor
- David Seaman, angielski piłkarz, bramkarz
- 1965 – Sunita Williams, amerykańska astronautka
- 1968:
- Troy Dalbey, amerykański pływak
- Nikolaos Kaklamanakis, grecki żeglarz
- Paweł Łukaszewski, polski kompozytor
- 1969:
- Mariusz Błaszczak, polski polityk, poseł na Sejm RP
- Candy Dulfer, holenderska saksofonistka jazzowa
- Tapio Wilska, fiński muzyk metalowy
- 1970:
- Sonny Anderson, brazylijski piłkarz
- Marc Arnold, południowoafrykański piłkarz
- Tomasz Brożyna, polski kolarz szosowy
- 1971:
- Tomasz Gudzowaty, polski fotografik
- Sanaa Lathan, amerykańska aktorka
- 1972:
- Amy Frazier, amerykańska tenisistka
- Agnieszka Wielgosz, polska aktorka
- 1973:
- José Azevedo, portugalski kolarz szosowy
- Aitor Karanka, hiszpański piłkarz, trener piłkarski
- 1974:
- Jimmy Fallon, amerykański aktor
- Hermes, brazylijski piłkarz
- Tomasz Krzeszewski, polski tenisista stołowy
- Damir Mulaomerović, bośniacki koszykarz
- 1976:
- Raja Bell, amerykański koszykarz
- Alison Sweeney, amerykańska aktorka
- 1977:
- Mirco Baldacci, sanmaryński kierowca rajdowy
- Raúl Tamudo, hiszpański piłkarz
- 1978:
- Amil, amerykańska raperka
- Elke Hipler.
- Mariano Puerta, argentyński tenisista
- 1979:
- Yvonne Cernota, niemiecka bobsleistka (zm. 2004)
- Sara Fischer, szwedzka snowboardzistka
- Kim Hyang-Mi, północnokoreańska tenisistka stołowa
- Patrycja Szczepanowska, polska aktorka
- 1980:
- Homare Kishimoto, japoński skoczek narciarski
- Miroslava Knapková, czeska wioślarka
- Sara Kiersten Quin, kanadyjska wokalistka i gitarzystka zespołu Tegan and Sara
- Tegan Rain Quin, kanadyjska wokalistka i gitarzystka zespołu Tegan and Sara
- 1981:
- Rika Fujiwara, japońska tenisistka
- Christian Gratzei, austriacki piłkarz, bramkarz
- Krzysztof Włodarczyk, polski bokser
- 1982:
- Eleni Daniilidou, grecka tenisistka
- Eduardo dos Reis Carvalho, portugalski piłkarz, bramkarz
- 1983 – Christopher Gallegos, amerykański wokalista zespołu US5
- 1984 – Ángel Reyna, meksykański piłkarz
- 1985 – Niels Klapwijk, holenderski siatkarz
- 1986:
- Leon Best, irlandzki piłkarz
- Jurica Buljat, chorwacki piłkarz
- 1987 – Danielle Panabaker, amerykańska aktorka
- 1988:
- Thiemo De Bakker, holenderski tenisista
- Damian Kostrzewa, polski piłkarz ręczny
- 1989 – Tyreke Evans, amerykański koszykarz
- 1991 – Alexandre Mabboux, francuski skoczek narciarski
Zmarli
- 1339 – Go-Daigo, cesarz Japonii (ur. 1288)
- 1356 – Piotr I, książę Burbonii (ur. 1311)
- 1636 – Franz von Dietrichstein, czeski duchowny katolicki, kardynał, biskup ołomuniecki (ur. 1570)
- 1710 – Ole Rømer, duński astronom (ur. 1644)
- 1843 – Gaspard-Gustave Coriolis, francuski fizyk, matematyk (ur. 1792)
- 1846 – Karol Hyŏn Sŏng-mun, koreański męczennik, święty katolicki (ur. ok. 1797)
- 1881 – James Garfield, amerykański polityk, prezydent USA (ur. 1831)
- 1897 – Kornel Ujejski, polski poeta (ur. 1823)
- 1902 – Masaoka Shiki, japoński pisarz (ur. 1867)
- 1931 – Aniela Bogusławska, polska aktorka (ur. 1874)
- 1935 – Konstantin Ciołkowski, rosyjski wynalazca (ur. 1857)
- 1939:
- Stanisław Dąbek, polski dowódca wojskowy, pułkownik, dowódca Lądowej Obrony Wybrzeża (ur. 1892)
- Stanisław Grzmot-Skotnicki, polski dowódca wojskowy, generał, dowódca Pomorskiej Brygady Kawalerii i Grupy Operacyjnej Czersk (ur. 1894)
- Michał Jaworski, polski kompozytor
- 1944 – Jan Wuttke, polski żołnierz AK, podporucznik, uczestnik powstania warszawskiego (ur. 1921)
- 1954 – Miles Franklin, australijska pisarka i feministka (ur. 1879)
- 1967 – Stanisław Byrcyn-Gąsienica, polski ratownik górski, założyciel TOPR (ur. ?)
- 1969 – Rex Ingram, amerykański aktor (ur. 1895)
- 1972 – Robert Casadesus, francuski pianista (ur. 1899)
- 1973:
- Mary Wigman, niemiecka tancerka (ur. 1886)
- Gram Parsons, amerykański muzyk (ur. 1946)
- 1975 – Józef Mroszczak, polski grafik, artysta plakatu (ur. 1910)
- 1985 – Italo Calvino, włoski pisarz (ur. 1923)
- 1987:
- Einar Gerhardsen, norweski polityk, premier Norwegii (ur. 1897)
- Wiktor Sadecki, polski aktor (ur. 1923)
- 1990 – Wacław Solski, polski pisarz (ur. 1897)
- 1996:
- Douglas Hyde, brytyjski dziennikarz (ur. 1911)
- Czesław Petelski, polski reżyser filmowy (ur. 1922)
- 1997 – Rich Mullins, amerykański muzyk (ur. 1955)
- 1999:
- Hubert Hilscher, polski grafik, ilustrator książek (ur. 1924)
- Jerzy Witold Wyrzykowski, polski uczony, profesor Politechniki Warszawskiej (ur. 1947)
- 2001 – Eligiusz Lasota, polski dziennikarz (ur. 1929)
- 2002 – Robert Guéï, polityk Wybrzeża Kości Słoniowej, prezydent Wybrzeża Kości Słoniowej (ur. 1941)
- 2004 – Line Østvold, norweska snowboardzistka (ur. 1978)
- 2005:
- Ryszard Golc, polski operator filmowy (ur. 1927)
- Edward Nawrot, polski duchowny katolicki, proboszcz parafii w Kiekrzu (ur. 1947)
- 2007:
- Ján Režňák, słowacki pilot wojskowy, as myśliwski (ur. 1919)
- Janusz Klekowski, polski działacz opozycyjny, członek KOR (ur. 1930)
- Vlatko Pavletić, chorwacki polityk, prezydent Chorwacji (ur. 1930)
- 2011 – George Cadle Price, belizeński polityk, premier Belize (ur. 1919)