15 Pułk Ułanów Poznańskich


15 Pułk Ułanów Poznańskich (15 p.uł.) – oddział kawalerii Armii Wielkopolskiej, Wojska Polskiego II RP i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Tradycje

15 Pułk Ułanów po raz pierwszy pojawił się w składzie Armii Księstwa Warszawskiego. Następnie w powstaniu listopadowym uczestniczył w walkach Pułk Jazdy Poznańskiej składający się z ochotników pochodzących z ziem zaboru pruskiego.

Formowanie

Następny pułk ułanów nawiązujący do tradycji poznańskiej kawalerii powstał 30 grudnia 1918 podczas powstania wielkopolskiego pod komendą ppor. Kazimierza Ciążyńskiego, jako Konni Strzelcy Straży Poznania, a jako barwy proporczyka przyjął biel i czerwień. 14 stycznia 1919 tymczasowym komendantem konnych strzelców mianowany został ppor. Józef Lossow. Kawalerzyści złożyli przysięgę 26 stycznia 1919.

29 stycznia 1919 1 Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich przemianowany został na 1 Pułk Ułanów Wielkopolskich<ref>Rozkaz dzienny Nr 25 głównodowodzącego Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim z dnia 29 stycznia 1919 roku.</ref>. Dwa dni później płk Aleksander Pajewski został zatwierdzony na stanowisku dowódcy pułku<ref>Rozkaz dzienny Nr 27 głównodowodzącego Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim z dnia 31 stycznia 1919 roku.</ref>.

W styczniu 1920, po scaleniu Armii Wielkopolskiej z armią w kraju, pułk otrzymał nazwę 15 Pułk Ułanów. W lipcu 1920 szwadron zapasowy 15 p.uł. wystawił 1 szwadron 115 Pułku Ułanów Wielkopolskich oraz 215 Ochotniczy Pułk Jazdy Wielkopolskiej.

5 sierpnia 1920 na wniosek prezydenta Poznania Jarogniewa Drwęskiego pułk otrzymał nazwę 15 Pułk Ułanów Poznańskich. 22 października 1927 staraniem władz miasta i dowództwa pułku odsłonięto przy ul. Ludgardy w Poznaniu Pomnik Ułanów Poznańskich autorstwa Mieczysława Lubelskiego i Adama Ballenstaeda. Przedstawia on ułana, który jako święty Jerzy, godzi lancą w smoka.

Pułk w walce o granice

Powstanie wielkopolskie 1918-1919

W nocy z 5 na 6 stycznia 1919 szwadron konnych strzelców pod dowództwem ppor. Kazimierza Ciążyńskiego wziął udział w opanowaniu lotniska Ławica w Poznaniu. W nocy z 9 na 10 stycznia 1919 szwadron ppor. Ciążyńskiego przewieziony został do Gniezna, a w dniu 11 stycznia wziął udział w walkach o Szubin. W następnych miesiącach służył na różnych odcinkach frontu powstańczego

Wojna polsko-bolszewicka

1 sierpnia 1919 Pułk wyruszył na front litewsko-białoruski w ramach 14 Dywizji Piechoty. Jego szlak bojowy prowadził przez: Mołodeczno, Małe Gajany, Mińsk, Ihumeń, Bochuczewicze i Bobrujsk, który został zdobyty 28 sierpnia. Bobrujsk stał się bazą wypadów pułku podczas walk nad Berezyną i na Polesiu do maja 1920. W tym okresie żołnierze dorobili się u bolszewików przydomku rogate, czerwone czorty (czerwony to kolor otoku rogatywek). W tym okresie Pułkiem dowodził ppłk Władysław Anders. W maju 1920 brał udział w zatrzymaniu ofensywy radzieckiej 16 Armii biorąc do niewoli znaczą część żołnierzy nieprzyjacielskiej brygady kawalerii.

Pułk w okresie pokoju

W dwudziestoleciu międzywojennym 15 Pułk Ułanów Poznańskich stacjonował w garnizonie Poznań. Od początku istnienia zajmował koszary pruskiego 1 Pułku Królewskich Strzelców Konnych przy ulicy Grunwaldzkiej 24/26 (do 1919 ulica Augusty-Wiktorii). Ponadto zajmował obiekty przy ulicy Marcelińskiej 13. W drugim półroczu 1938 oddział przejął koszary 7 Pułku Strzelców Konnych Wielkopolskich przy ulicy Grunwaldzkiej 30 oraz zaczął korzystać z magazynów paszowych tego pułku przy ulicy Taborowej.

Zgodnie z rozkazem ministra spraw wojskowych O.V. L 33035 E z 1925 r. przy pułku stacjonował 3 Szwadron Samochodów Pancernych.

5 sierpnia 1930 Minister Spraw Wojskowych nadał koszarom pułku przy ulicy Grunwaldzkiej nazwę Koszary imienia Marszałka Józefa Piłsudskiego<ref>Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 25 z 05.08.1930 r. poz. 294.</ref> (zob. kult Józefa Piłsudskiego).

Święto pułkowe obchodzono w dniu 23 kwietnia w rocznicę nadania jednostce w 1921 Orderu Krzyża Virtuti Militari.

Pułk w kampanii wrześniowej

W kampanii wrześniowej Pułk wziął udział w składzie Wielkopolskiej Brygady Kawalerii wchodzącej w skład Armii "Poznań".

W Polskich Siłach Zbrojnych


W 1942 Pułk został odtworzony w ramach w Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR jako Batalion "S".

Batalion opuścił Związek Radziecki wraz z całą armią, udając się najpierw do Iraku a następnie na Bliski Wschód, gdzie w dniu 8 października 1942 rozkazem dowództwa Polskich Sił Zbrojnych otrzymał nazwę 15 Pułk Ułanów Poznańskich i stał się pułkiem rozpoznawczym.

Następnie w ramach II Korpusu Polskiego wziął udział w kampanii włoskiej 1944. W końcu grudnia 1944 Pułk został skierowany na odpoczynek na południe Włoch. Sprzęt i połowę swego stanu miał wkrótce zdać dla nowo tworzonego 25 Pułku Ułanów Wielkopolskich. Sam wszedł w podporządkowanie 14 Wielkopolskiej Brygady Pancernej. Otrzymane uzupełnienia i własną kadrę, musiał przeszkolić w Egipcie do zadań przewidzianych dla pułku pancernego. Po wykonaniu zadań okupacyjnych przetransportowany do Wielkiej Brytanii. Ostatnie święto pułkowe w mundurach, ale już przy znacznie uszczuplonych stanach, obchodzono jeszcze w dniach 22—23 kwietnia 1947. W lipcu, w kolejnym obozie w Slinford, z pozostałości pułku pod dowództwem ppłk. Bielińskiego utworzona została 340 Jednostka Bazowa (ang. Basie Unit 340) Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Ostatni zdemobilizowani żołnierze opuścili szeregi we wrześniu 1948 roku wraz z rozwiązaniem PKPR. 15 Pułk Ułnów Poznańskich przestał istnieć.

Poznańscy ułani

Dowódcy pułku:<ref>Według M. Rezler, Dowódcy 15 Pułku Ułanów Poznańskich, 1998</ref>
Oficerowie pułku:

Kawalerowie Orderu Virtuti Militari

Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari<ref group="uwaga">Wyróżnieni za wojnę obronną 1939</ref>
{
valign="top"
width=
valign="top
width=
valign="top

}

Obsada personalna pułku 1 września 1939
Dowództwo:
Pluton łączności
Pluton przeciwpancerny
I szwadron liniowy
II szwadron liniowy
III szwadron liniowy
IV szwadron liniowy
Szwadron ciężkich karabinów maszynowych
Szwadron kolarzy
Obsada personalna pułku pancernego w 1945 we Włoszech
<ref>Obsada personalna podana za: </ref>


Symbole pułkowe

Sztandar

Sztandar, ufundowany przez poznanianki z "Ogniska Żołnierza Polskiego", wręczył pułkowi gen. Dowbor-Muśnicki na Błoniach Grunwaldzkich w Poznaniu 29 lipca 1919. Był to sztandar nieprzepisowy, nowego pułk nie otrzymał. Order wojenny Virtuti Militari zawiesił na sztandarze marszałek Józef Piłsudski na Błoniach Grunwaldzkich 22 kwietnia 1921.

Od 1 lutego 1920, za zgodą MSWojsk., każdorazowy prezydent Poznania zostawał honorowym szefem pułku.

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 17, poz. 204 z 7 czerwca 1930 roku. Posiada kształt srebrnego orła trzymającego w szponach szablę, a w dziobie rozwiniętą emaliowaną wstążkę Orderu Virtuti Militari. Orzeł okolony jest pozłacanym wieńcem laurowym, przepasany po przekątnej proporcami w barwach biało-pąsowych<ref group="uwaga">Od 1927 r. biało-szkarłatnych</ref>. Na wieńcu wpisana data 1918 27 XII<ref group="uwaga">Wybuch powstania wielkopolskiego</ref>. Oficerska - dwuczęściowa, wykonana w tombaku, srebrzona i emaliowana. Wymiary: 36x34 mm. Projekt: Jarema Zapolski Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa<ref></ref>

Barwy

W 1920 roku proporczyk biało-pąsowy. Od 1927 proporczyk biało-szkarłatny

Otok szkarłatny<ref>Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku</ref>

Spodnie długie<ref group="uwaga">szasery</ref> ciemnogranatowe, lampasy szkarłatne, wypustka szkarłatna

Żurawiejki
{
valign="top"
A kto wroga krwią zbroczony?
To piętnasty pułk czerwony.
Skąd piętnasty jest czerwony?
Bolszewików krwią zbroczony.
Ostróg brzęk w Poznaniu dzwoni,
To z piętnastki są czerwoni.
valign="top
Pół czerwony i pół biały,
to jest pułk piętnasty śmiały.
Lepiej muchę znaleźć w zupie,
Gołą d..ą siąść na jeża,
Lepiej zginąć na dnie sracza,
Niźli służyć u Kiedacza<ref>A. Majewski: Ludzie, wojna, medycyna</ref>
valign="top
Wciąż gotowi do kochania,
To ułani są z Poznania.

}

Pamięć o pułku

Tradycje pułku kultywowała 15 Wielkopolska Brygada Kawalerii Pancernej. Po jej rozwiązaniu czyni to 15 batalion Ułanów Poznańskich 17 Brygada Zmechanizowana

Imię 15 Pułku Ułanów Poznańskich noszą<ref name=autonazwa1 />:

W Wielkopolskim Muzeum Wojskowym w Poznaniu wystawiony jest częściowo zniszczony podczas II wojny światowej i zrekonstruowany w 1967 roku sztandar pułku<ref name=autonazwa1></ref>.

W kościele pw św. Michała w Poznaniu znajdują się odsłonięte we wrześniu 1986 tablice upamiętniające Zbigniewa Kiedacza i Tadeusza Mikke oraz odsłonięte 28 kwietnia 1971 roku tablice upamiętniające innych żołnierzy 15 Pułku Ułanów Poznańskich<ref>Kronika Miasta Poznania 2/2001 s. 255, 257-258, dostęp 2012-04-13</ref>.

W 1996 staraniem Towarzystwa Byłych Żołnierzy i Przyjaciół 15 Pułku Ułanów Poznańskich (powstało w 1991 w Poznaniu) i działającego na emigracji od 1946 początkowo we Włoszech, a później w Londynie Koła Ułanów Poznańskich im. gen. broni Władysława Andersa nadano numer 15 Wielkopolskiej Brygadzie Kawalerii Pancernej, a jej 1 Batalion Czołgów otrzymał barwy pułkowego proporczyka 15 Pułku Ułanów Poznańskich. Po rozformowaniu 15 WBKP tradycje pułku i jego barwy przejął batalion czołgów 17 Brygady Zmechanizowanej, otrzymując nazwę wyróżniającą 15 batalionu Ułanów Poznańskich. W mundurach 15 Pułku występuje także Ochotniczy Reprezentacyjny Oddział Ułanów Miasta Poznania oraz Reprezentacyjny Oddział Konny Towarzystwa Byłych Żołnierzy i Przyjaciół 15 Pułku Ułanów Poznańskich.