Święta państwowe w Polsce

Pojęcie święta państwowego nie zostało w Polsce prawnie uregulowane w żadnym akcie normatywnym, podobnie jak nie określono sposobu ich obchodzenia, co Najwyższa Izba Kontroli w 2005 roku uznała za „legislacyjny błąd”<ref name="nik">Informacja o wynikach kontroli używania symboli państwowych przez organy administracji publicznej – Departament Strategii Kontroli Najwyższej Izby Kontroli, nr ewid. 76/2005/D/04/505/WSK, Warszawa, kwiecień 2005.</ref>. Jedynie ustawa o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych nakłada w art. 7 obowiązek podnoszenia w czasie świąt państwowych flagi państwowej na budynkach organów administracji rządowej i innych organów państwowych oraz państwowych jednostek organizacyjnych, a także organów jednostek samorządu terytorialnego i samorządowych jednostek organizacyjnych<ref name="flaga"></ref>.

Niniejszy artykuł prezentuje historię i wykaz świąt formalnie ustanowionych przez władze polskie w drodze aktów normatywnych jako święto państwowe lub narodowe (w przeszłości pojęć tych używano zamiennie) oraz zawiera wyliczenie innych dni świątecznych, ustanowionych ustawami lub uchwałami sejmowymi niebędących jednak świętami państwowymi czy narodowymi (pomimo występującego wyrazu „narodowy” w nazwie niektórych świąt).

Historia

W 1919 roku ustanowiono dzień otwarcia Sejmu Ustawodawczego, 10 lutego, świętem narodowym<ref>Dekret o święcie narodowym z okazji otwarcia Sejmu Ustawodawczego, Dz.Pr.P.P. 1919 nr 16 poz. 218.</ref>. Miało to jednak charakter okazjonalny, jednorazowy. W tym samym roku ustanowiono Święto Narodowe Trzeciego Maja<ref name="3 maja"/>, które miało charakter dnia wolnego od pracy. W 1937 roku ustanowiono Święto Niepodległości, obchodzone 11 listopada<ref name="niepodl"/>.

Władze komunistyczne ustaliły własny katalog świąt państwowych. Już w 1945 roku ustanowiono Narodowe Święto Zwycięstwa i Wolności, obchodzone 9 maja na cześć zakończenia II wojny światowej<ref></ref>, oraz Narodowe Święto Odrodzenia Polski, obchodzone w dniu 22 lipca na pamiątkę ogłoszenia Manifestu PKWN<ref></ref>, jednocześnie uchylając ustawę z 1937 r. o Święcie Niepodległości. Święto 3 Maja nie zostało formalnie zniesione, lecz władze komunistyczne zakazywały jego obchodzenia. W 1950 roku ustanowiono ponadto święto państwowe w dniu 1 maja<ref name="1 maja"/> (nieformalnie nazywane Świętem Pracy).

W związku z przemianami ustrojowymi, w 1989 roku przywrócono święto „11 Listopada”<ref name="niepodl1"></ref> oraz zniesiono Narodowe Święto Odrodzenia Polski<ref></ref>. W 1990 roku przywrócono Święto Narodowe Trzeciego Maja<ref name="3maja"></ref>. Kolejne święto ustanowiono dopiero po kilkunastu latach – w 2005 roku uchwalono ustawę ustanawiającą Dzień Solidarności i Wolności<ref name="DSIW"></ref>, a w 2009 roku – Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego<ref name="NDPPW"></ref>. Listę świąt państwowych zamyka Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”, ustanowiony w 2011 roku<ref name="NDPŻW"></ref>.

Aktualny wykaz świąt państwowych i narodowych

w Łodzi (3 maja 2004).
w Gdyni (11 listopada 2005).

1 marca – Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” (ustanowiony w 2011, jako święto państwowe)<ref name="NDPŻW"/>
1 maja – święto bezimienne, nieformalnie nazywane Świętem Pracy (ustanowione w 1950, jako święto państwowe)<ref name="1 maja"></ref>
3 maja – Święto Narodowe Trzeciego Maja (ustanowione w 1919<ref name="3 maja">Ustawa z dnia 29 kwietnia 1919 r. o święcie narodowem trzeciego maja, Dz.Pr.P.P. 1919 nr 38 poz. 281.</ref>, ponownie w 1990)<ref name="3maja"/>
9 maja – Narodowe Święto Zwycięstwa i Wolności (ustanowione w 1945)<ref></ref>
1 sierpnia – Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego (ustanowiony w 2009, jako święto państwowe)<ref name="NDPPW"/>
31 sierpnia – Dzień Solidarności i Wolności (ustanowiony w 2005, jako święto państwowe)<ref name="DSIW"/>
11 listopada – Narodowe Święto Niepodległości (ustanowione w 1937<ref name="niepodl"></ref>, ponownie w 1989)<ref name="niepodl1"/>

Święta państwowe i narodowe wolne od pracy

Od świąt państwowych (narodowych) należy odróżnić pojęcie dni wolnych od pracy. Święto państwowe (narodowe) nie musi być dniem wolnym od pracy i odwrotnie, nie każdy dzień określany jako wolny od pracy jest jednocześnie określany jako święto państwowe (narodowe).

Katalog dni wolnych od pracy określa odrębna ustawa o dniach wolnych od pracy<ref name="wolne"></ref>. Obecnie zgodnie z nią, dniami wolnymi od pracy są tylko 3 święta państwowe (narodowe): 1 maja (święto bezimienne), 3 maja (Święto Narodowe Trzeciego Maja) oraz 11 listopada (Narodowe Święto Niepodległości).

Inne dni świąteczne

(23 czerwca 2006).
Sejm ustanowił wiele innych świąt, nie określając ich jako święta państwowe. W większości są one świętami określonych grup zawodowych.

Święta ustanowione w drodze ustaw, bez określania ich jako państwowe lub narodowe:

8 lutego:
- Święto Służby Więziennej (ustanowione w 2010)<ref> (art. 15).</ref>
22 lutego:
- Dzień Ofiar Przestępstw (ustanowiony w 2003)<ref></ref>
2 maja:
- Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej (ustanowiony w 2004)<ref></ref>
- Dzień Polonii i Polaków za Granicą (ustanowiony w 2002)<ref></ref>
4 maja:
- Dzień Strażaka (ustanowiony w 2002 roku przy nowelizacji ustawy z 1991)<ref> (art. 30a).</ref>
16 maja:
- Święto Straży Granicznej<ref> – Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (tekst jednolity: art. 7b); w pierwotnej ustawie nie ma zapisu o święcie, a art. 7b. wprowadzono zmianą przed rokiem 1996.</ref> (obchodzone od dnia podjęcia służby przez formację, tj. 16 maja 1991 roku)
12 czerwca:
- Święto BOR (ustanowione w 2001)<ref> (art. 4).</ref>
13 czerwca:
- Święto Żandarmerii Wojskowej (ustanowione w 2001)<ref> (art. 15).</ref>
24 lipca:
- Święto Policji<ref>Jednolity tekst ustawy o policji (rozdz. 2 Organizacja Policji, art. 13b. – Święto Policji).</ref> (ustanowione 21 lipca 1995, przy nowelizacji ustawy o policji)<ref></ref>
31 lipca:
- Dzień Skarbowości<ref> (art. 6a).</ref> (obchodzony od 2008 na podstawie zarządzenia Ministra Finansów, oficjalnie ustanowiony w 2010)
15 sierpnia:
- Święto Wojska Polskiego (ustanowione w 1992<ref></ref>, wolne od pracy przy okazji święta chrześcijańskiego Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny)<ref name="wolne"/>
29 sierpnia:
- Dzień Straży Gminnej (ustanowiony w 1997)<ref> (art. 12b).</ref>
1 września:
- Dzień Weterana (ustanowiony w 1997)<ref></ref>
21 września:
- Dzień Służby Celnej (ustanowiony w 1999, podtrzymany nową ustawą z 2009 roku)<ref> i – ustawy: z 1999 (rozdz. 1, art. 6) i 2009 roku (rozdz. 1, art. 14) o Służbie Celnej.</ref>
13 października:
- Dzień Ratownictwa Medycznego (ustanowiony w 2006)<ref> Art. 9</ref>
14 października:
- Dzień Edukacji Narodowej<ref> z poźn. zm.).</ref> (ustanowiony 27 kwietnia 1972, do 1982 jako Dzień Nauczyciela)<ref></ref>
16 października:
- Dzień Papieża Jana Pawła II (ustanowiony w 2005)<ref></ref>
21 listopada:
- Dzień Pracownika Socjalnego (ustanowiony w 1990)<ref> (art. 121.4).</ref>.

Święta ustanowione uchwałą Sejmu (aktem niemającym charakteru powszechnie obowiązującego)

23 marca:
- Dzień Przyjaźni Polsko-Węgierskiej (uchwalony w 2007)<ref></ref>
24 marca:
- Narodowy Dzień Życia (uchwalony w 2004)<ref></ref>
13 kwietnia:
- Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej (uchwalony w 2007)<ref></ref>
28 kwietnia:
- Dzień Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Pracy (uchwalony w 2003)<ref></ref>
27 maja:
- Dzień Samorządu Terytorialnego (uchwalony w 2000)<ref></ref>
30 maja:
- Dzień Rodzicielstwa Zastępczego (uchwalony w 2006)<ref></ref>
1 czerwca:
- Dzień bez Alkoholu (uchwalony w 2006)<ref></ref>
14 czerwca:
- Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych (uchwalony w 2006)<ref></ref>
28 czerwca:
- Narodowy Dzień Pamięci Poznańskiego Czerwca 1956 (uchwalony w 2006)<ref></ref>
2 sierpnia:
- Dzień Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti (uchwalony w 2011)<ref></ref>
27 września:
- Dzień Podziemnego Państwa Polskiego (uchwalony w 1998)<ref></ref>
13 grudnia:
- Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego (uchwalony w 2002)<ref></ref>

Zobacz też

święta wojskowe w Polsce